Page 19 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

Gastronomi, Tarım ve Ekoloji Ekseninde
Geçmişten Geleceğe Gıda

Dr. Öğr. Üyesi, Tuba PEHLİVAN*

Giriş
Gastronomi, insanlık tarihinin başlangıcında doğal bir sürecin getirisi olarak yiyecekleri daha sindirilebilir
ve lezzetli hale getirmek maksatıyla tekniksel; sonraki süreçte bolluğun, inceliğin ve ayrıcalığın ifadesi olmuş
zamanla mesleki zanaat yönüyle sanatsal bir biçime dönüşmüş (Faria, 2015) ve daha yakın zamanda akademik
alanda yer almasıyla bilimsel olarak, yalnızca pratiği değil aynı zamanda doğuşu (Soares, 2022) kapsamıyla
tartışma ve çalışma konusu oluşturmuştur (Costa ve ark., 2025). Gastronominin bu evrimi, tarım tarihinin
insanlığın geçirdiği dönüşümle şekillenmesinden ayrı düşünülemez. Türk Dil kurumunun tanımına göre tarım;
“Bitkisel ve hayvansal ürünlerin üretilmesi, kalite ve verimlerinin yükseltilmesi, uygun koşullarda korunması,
işlenip değerlendirilmesi ve pazarlanması” olarak ifade edilmektedir (https://sozluk.gov.tr/). Tarım; bitkisel ve
hayvansal üretimin yanı sıra ormancılık ve balıkçılık gibi kara ve deniz ekosisteminin ürünlerini, bu ürünlerin
işlenmesi ve pazarlanmasını da kapsamaktadır (Direk, 2012).

Bilindiği üzere tarımın geçmişi insanlık tarihi kadar eskiye dayanır. İnsanların hayatını sürdürebilmek
için beslenmek zorunluluğu insanlığın devamının tarıma bağlı olduğunun en güçlü kanıtıdır. Bu nedenle
gastronomi tarihinin gelişimini açıklamak için tarım tarihi süreçlerine vakıf olmak yerinde olacaktır. Bu
çalışmada geçmişten günümüze kadar gelinen süreçte tarım tarihinin bazı dönüm noktalarına yer verilerek
gastronomi tarihinin değişimine bir pencere açılması amaçlanmaktadır. Son olarak, bu süreçte tarım ve
gastronomi arasındaki simbiyotik ilişkinin, günümüzün en önemli meselelerinden biri olan sürdürülebilirlik ve
ekolojik denge bağlamında nasıl şekillendiği ve geleceğe dair ne gibi imalar taşıdığı çalışmada ele alınacaktır.

Yöntem
Bu araştırma, gastronomi ve tarım tarihi arasındaki ilişkiyi ve bu ilişkinin sürdürülebilirlik bağlamındaki
evrimini incelemeyi amaçladığından, nitel araştırma paradigmasına uygun olarak tasarlanmıştır. Araştırmanın
amacına uygun veri toplama tekniği olarak nitel doküman analizi benimsenmiştir. Nitel doküman analizi,
araştırılması hedeflenen olgu veya olaylar hakkında bilgi içeren yazılı materyallerin sistematik bir şekilde
incelenmesi, değerlendirilmesi ve yorumlanmasıdır (Bowen, 2009). Bu yöntem, özellikle tarihsel süreçleri
izlemek, kavramların evrimini anlamak ve mevcut veriler üzerinden derinlemesine bir bakış açısı geliştirmek
için idealdir (Corbin & Strauss, 2015). Bu çalışmada gastronomi ve tarımın tarihsel dönüşümünü nesnel bir

* Gaziantep Üniversitesi, Turizm Fakültesi, Gastronomi ve Mutfak Sanatları Bölümü, tpehlivan1@hotmail.com,

18