Page 77 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

İstanbul’a geldiğinde Balık Pazarı’nda dinden döndüğü için öldürülen bir Ermeni’nin cesedini gördüğünde
İngiltere ve Osmanlı İmparatorluğu’nda benzer şekilde uygulanan cezalara dikkat çeker. Söz konusu iki
ülkede idam cezalarının hala devam ettiğini, insan hakları konusunda geri kalmışlıklarını vurgularken
“özgürlükçü” Fransa’da bu gibi olayların yaşanmadığını belirtir: “Yeni Türkiye’nin ilerici eğilimlerinden
hiç de kuşku duymak istemem. Burada olduğu gibi İngiltere’de de yasa, daha iyi yorumlanacağı zamana
kadar, bütün iradeleri ve kafaları baskı altında tutuyor. Günümüzde sadece zina ve dinden dönme gibi
sorunlar bu kadar üzücü olaylara yol açabiliyor hala.”74

Reformların ilk olarak III. Selim zamanında uygulanmaya başladığına da değinen Flandin, Tanzimat
modernleşmesinden hoşnut olmasa da kendisine tezat oluşturacak şekilde, Nerval gibi bir Fransa’nın örnek
alınmasından gururlanır:

Bu hükümdar, bir yandan Türk gücünün zayıflaması, diğer yandan Avrupa diplomasisinin çabaları
sonucu, gerekli olmaya başlayan reformları uygulamaya ilk yönelen kişiydi. Çok yazık ki Selim, bu
çabaya ihtiyattan çok gayret katınca ve çok hızlı gitmek isteyince, pazarın ya da kışlanın ayaklanması
ile tutuklandı; arkasından tahttan indirildi ve boğuldu. Buna rağmen imparatorluğa değişim
tohumunu attı ve bu reformlar daha sonra Sultan II. Mahmut’un saltanatında, yeniçerilerin kanları
ile sulanıp geliştiler; yavaş yavaş kabul edildiler ve bugün bu reformlar, varlıklarının onlara bağlı
olduğunu anlayan ve bunları reddetmenin, kendilerini kurtaracak tek şey olan Avrupa ailesinden
kopma anlamına geleceğini fark eden aydın Türkler tarafından vazgeçilmez sayılmaktadırlar.75

Tanzimat modernleşmesinin açık bir şekilde görülebildiği bir diğer unsur ise kıyafetlerdir. Bin Bir
Gece Masalları çizimlerine kaynak oluşturması için Doğu’ya seyahat eden Rogier, Galerie Royal de
Costumes’de (Kraliyet Kıyafet Albümü) 240 tane Doğulu kıyafetlerin sergilediği suluboya çalışmalarında76
modernleşen İstanbul yerine geleneksel görünümleri yansıtan çalışmalarıyla dikkat çeker. Söz konusu
çalışmalarından yalnızca 10 tanesinin 1845 yılında basılı olarak yayımlandığı bilinmektedir. Nerval ise
İstanbul ve Kahire arasında bir karşılaştırma yaparak Mısır’da modernleşmenin getirdiği kıyafet düzeninin
İstanbul’daki kadar yaygınlaşmadığına sevinerek dikkat çeker: “Tanzimat’ın esirgediği süslü Arap ve Türk
kıyafetleri arasında, kadınların esrarlı giyimleri, sokakları dolduran kalabalığa bir maskeli balonun neşeli
havasını veriyor…” der.77 İstanbul’da Rumların, Yahudilerin ve Müslümanların birbirinden ayrı fes

74 Nerval, Doğu’da Seyahat, 555.
75 Flandin, İstanbul, 124.
76 Bibliographie de la France, ou Journal Général de l’Imprimerie et de la Libraire, et des cartes géographiques, gra-
vures, lithographies et oeuvres de musique, XLIIIe Année, Tome V, Paris : Chez Pillet Ainé, 1854, 350.
77 Nerval, Doğu’da Seyahat, 139-140.

76