Page 66 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

aracılığıyla Doğu’dan gelen haberlerin basında ve halk arasında yansıma biçimi de farklılık gösterir.
Paranın kamuoyundaki gücü arttıkça bilgi akışının kontrolü sağlanıp hükümet tarafından toplumsal
sınıfların kontrolü, devletin gücü ve haberlerin yorumlanma biçimi de elde tutulmuştur.32

Önceki yüzyıllarda zorlu bir şekilde çıkılan seyahatlerin yerini XIX. yüzyılın ilk yarısından itibaren,
demiryollarının ve gemi yolculuklarının alması, bilimsel çalışmalar, yeni telgraf tekniğinin kullanılmaya
başlanması gibi gelişmeler de33 insanlar üzerinde zaman ve mekânın yok oluşunu hızlandırmış, artık daha
hızlı daha sabırsız bir hayat yaşanmaya başlanmıştır. Eğitimli toplumun zihnine değişim, ilerleme ve
kolektif modern deneyimler hâkimdir; “modern” bireylerin eğitimli seçkinleri kendilerini geçmişten çok
farklı ve benzersiz bir zamanda yaşayan insanlar olarak görmüşlerdir.34 Fransa’da kırsalda yaşayanların
ise 1848 devrimine kadar sosyal hayatlarına ikilik hâkimdir; kırık çıkıkçıya inanırlarken esnaftan korkarlar
ama işverenlerin düzenledikleri şenliklerde eğlenmeyi ihmal etmezler, Hristiyanlığın pagan uygulamalarını
devam ettirirlerken Meryem ikonasının yanına Napolyon’unkini de eklemeyi unutmazlar.35 Fransa’ya
“Modern” ve “primitif” arasında sıkışmış bir toplum hakimdir. Modernitenin gerektirdikleri ise açık bir
şekilde burjuvaziyi destekler niteliktedir; Balzac, Flaubert, Stendhal gibi yazarların romanlarına
bakıldığında, buralarda anlatılan redingotlu, gömlek giyinen, geniş kravatlı, iskarpinli, deri çizme giyinen
adamların modernitenin ikiliği içindeki burjuvaziyi temsil ettikleri görülür. Toplumun her katmanında
burjuvazinin izleri görülür ve Flaubert, “burjuvazi öldü, şimdilerde ayaktakımı arasında dolanıyor”
diyecektir.36

Tarihçi Jules Michelet 1846 yılında “burjuvazi bir sosyal sınıf değil, toplum içindeki bir konumdur”
der.37 Nerval ve Rogier de Doğu seyahatlerine çıkmadan önce, Paris’te Doyenné çıkmazında beraber
yaşadıkları sırada benzer burjuva giyim tarzlarını benimsemişlerdir.38 Michelet’nin tanımına göre, XIX.
yüzyılda seyyahların toplum içindeki konumları burjuvazinin sunduğu yeniliklere göre şekillenmektedir.
Bu anlamda yalnızca Doğu’ya seyahat edenler değil modern kent hayatının akışında ortaya çıkan flaneurler
de toplumsal yapının bir parçası haline gelmişlerdir. Sosyal hayatta flaneur, modern kültür pratiğini yansıtan

32 Server Tanilli, Yüzyılların Gerçeği ve Mirası: 19. Yüzyıl: İlerlemenin Çelişmeleri, Cilt V, İstanbul: Adam Yayınları,
1997, 46-47.
33 Tanilli, Yüzyılların Gerçeği ve Mirası: 19. Yüzyıl: İlerlemenin Çelişmeleri, 29-44.
34 Gavin Murray-Miller, “Neither Reformers nor “Réformés”: The Construction of French Modernity in the Nineteenth
Century”, Historical Reflections/Réflexions Historiques, Vol.40, No. 3, Berghahn Books, Winter 2014, 53.
35 Tanilli, Yüzyılların Gerçeği ve Mirası: 19. Yüzyıl: İlerlemenin Çelişmeleri, 26.
36 Murray-Miller, “Neither Reformers nor “Réformés”: The Construction of French Modernity in the Nineteenth Cen-
tury”, 49.
37 Murray-Miller, “Neither Reformers nor “Réformés”: The Construction of French Modernity in the Nineteenth Cen-
tury”, 48.
38 Tartışmalar için ilgili tezin “Bölüm 3. 2. GÉRARD DE NERVAL ve 3.3. CAMILLE ROGIER” kısmına bakınız.

65