Page 63 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

İngiltere’ye karşı tutumu elbette taraflıdır. Doğu’daki XIX. yüzyıl arkeoloji çalışmalarında İngiltere ve
Fransa arasında, büyük bir rekabetin yanı sıra sıklıkla yapılan yardımlaşmalar da vardır; bu anlamda her
iki devlet emperyal rekabet ve iş birliğini içindedirler.11

Nerval, XIX. yüzyılın İngiliz ve Fransız emperyal gücünün karşılaştırılmasının sosyal hayattaki
yansımalarına da tanıklık edecektir. Kahire’ye geldiğinde İngiliz değil de Fransız olduğu için canı sıkılan
dragomanı Abdullah tarafından bu karşılaştırmanın tarafı olmak durumunda kalır. Seyyahın İskenderiye’de
indiği buharlı gemi Léonidas’da hiç İngiliz yoktur ve limanda Avrupa’dan gelen “senyörleri” bekleyen
tercümanlar arasında Abdullah, İngiliz bir beyefendi bulamadığı için Nerval’in yanına gitmiştir.12 Abdullah,
seyyahı kalması için İngiliz oteline yönlendirir fakat Nerval “İngilizlere ait olmayan bir oteli tercih
edeceğini” söyler ve Fransız Domergue oteline yönelirler. Bu otelin günlüğü İngiliz otellerine göre daha
düşüktür ve Abdullah günlüğü kırk kuruşluk bu otelde görünmesinin müşteri kaybetmesine yol açacağını
düşündüğünden bir Fransız otelinde görünmek istemez: seyyaha, “sizi tanımıyorlar, oysa ben bu kenttenim;
genellikle İngiliz mösyölere hizmet ederim, mevkiimi muhafaza etmem gerek” der.13 Fransız oteline kadar
kendisine eşlik edeceğini ve kendisini orada bir dost gibi ziyaret edeceğini, ancak Nerval’in kentte bir ev
kiralandıktan sonra açıkça hizmetinde çalışabileceğini de ekler. Bir İngilizden daha aşağı konumda
muamele görmesine gücenen Nerval, Hz. İsa ve Hz. Muhammed peygamberlere göndermede bulunarak
Abdullah’a kızacaktır: “Ne var ki Abdullah, hiç kuşkusuz basit bir seyisin dostuna eşlik etmek istemediği
için, kalabalığın arasında gözden kaybolmuştu. İngiliz turistlerin şımarttığı bu Müslüman, Muhammet’in
deve sürücüsü olduğunu hatırlamıyordu.”14

Fransa’nın XIX. yüzyıldaki emperyal gücünün ikonasının Napolyon Bonapart olduğunu belirtmek
gerekir. Bonapart’ın deniz aşırı seferleri, Mısır’daki otoritesi ve bilimsel gelişmelerde öncü rol oynaması
Fransızlar için imparatorluklarının gücünün uzak topraklara da yayılması ve Fransız kimliğinin, güç, akıl
ve bilimle Avrupa’da öncü olması demektir. Fakat sömürge gücünün devamlılığı konusunda İngiltere
Fransa’dan bir adım öndedir; İngilizler yalnızca dillerini ve kültürlerini sömürgelerine empoze etmekle
kalmamış aynı zamanda sömürgelerine İngiliz ırkının yapısında bulunan üstünlüğü de öğretmişlerdir.15 Bu
anlamda arkeoloji, antropoloji, doğa bilimleri ve misyonerlik faaliyetleri üzerinden sistematik bir biçimde
yürütülen İngiliz emperyalizminin “üstün ırk” ile yaratmış olduğu imaj, sömürge devletlerinde İngilizleri

11 Tartışmalar için ilgili tezin “Bölüm 3.1.1.1. Avrupa’da Devletler Arası Siyasal ve Kültürel Rekabetin Aracı ve Göster-
gesi Olarak Arkeoloji” kısmına bakınız.
12 Nerval, Doğu’da Seyahat, 150.
13 Nerval, Doğu’da Seyahat, 151.
14 Nerval, Doğu’da Seyahat, 158.
15 Edward W. Said, Kültür ve Emperyalizm, İstanbul: Metis Yayınları, 2019, 146.

62