Page 59 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

Fransız Seyyahların Gözünden Tanzimat ile Değişen

İstanbul: Gérard de Nerval, Camille Rogier, Eugène Flandin*

Şeyda Kurt**

Giriş
XIX. yüzyıl Fransa’sında Doğu algısını şekillendiren temel etkenler Aydınlanma yüzyılı sonrası
artan Doğu ilgisi, Turquerie modası, Fransız Devrimi ve milliyetçilik akımı, Napolyon Bonapart’ın Mısır
Seferi’nin Doğu kültürüne ve kültür araştırmalarına etkisi, Romantizm ile özellikle Yunan Bağımsızlık
Savaşı sonrası Antik kültüre yönelim ve son olarak modernleşmenin bireyde yarattığı bunalım, seyyahların
Doğu’ya bakış açılarına temel oluşturmuştur. XVIII. yüzyıl itibariyle yoğunlaşan Doğu kültürü, dili ve
tarihi üzerine yapılan araştırmalar ve kurulan dernekler, misyonerin Doğu mektupları, Osmanlı’nın ilk
defa 1721 yılında Paris’e bir elçi göndermesi gibi olaylar da Fransa’da yerleşik Doğu imajını temellendiren
diğer etkenlerdir.

Avrupa’nın XVIII. yüzyıldaki Yeni Dünya kolonizasyonu sırasında oluşan egzotizm kavramının ise
XIX. yüzyılda Doğu dünyasında arandığı görülür. Başlangıçta Amerika’dan Avrupa’ya gelen mücevher,
tüyler ve çeşitli metallerden oluşan çeşitli egzotik objeler Avrupa sanatında Rokoko ile yer bulurken
fanteziye, büyülü bir ana odaklanılır ve gündelik hayatta insani duygulara, aşka, yenilgi ve üzüntülere,
romantik buluşmalara, derin düşüncelere odaklanılır.1 Söz konusu süreçlerin XIX. yüzyıl Romantizmine
de temel oluşturduğu görülür. Diğer bir yandan, 1776 Birleşik Devletler devrimi ve hemen ardından
yaşanan 1789 Fransız Devrimi ile kişisel özgürlük kavramının ortaya çıkışı, sırasıyla dünyaya yayılan
kapitalizm, sosyalizm, sanayileşme, teknolojik ilerlemeler, kentleşme, bilim ve bilginin ilerlemedeki rolü
gibi hızlı gelişmelerle Avrupa modern dünyaya hızla evirilmiştir.

XIX. yüzyılda Fransız seyyahların ilgisini Doğu’ya yöneltmelerinde Batı’nın açtığı kolların rolü
büyüktür. Grand Tour ile referans gösterilen arkeolojik araştırmaların Doğu’da işaret ettiği Mısır, Kudüs,
Yunanistan ve diğer tüm Osmanlı İmparatorluğu toprakları seyyahlar için keşfe açık alanlar olarak

* Bu makale, yazarın “Gerçek ile Tahayyülün Sınırlarında: Fransız Edebiyatçı, Ressam ve Arkeolog Seyyahların
Dünyasından Abdülmecid Dönemi İstanbul’u (1840-1850): Gérard de Nerval, Camille Rogier, Eugène Flandin” (2022)
başlıklı yüksek lisans tezinden üretilmiştir.
** Doktora öğrencisi. Hacettepe Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Sanat Tarihi Bölümü. E-posta: krt.syd@gmail.com,
ORCID: 0000-0001-6572-1712
1 Davies ve diğerleri, Janson’s History of Art, USA: Prentice Hall, 2004, 761.

58