Page 54 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi
kaynaklanıyordu. Ayrıca Persian kavramı, belirli bir kültürü tanımlamanın ötesine geçerek tüm Doğu
eserleri için kullanılan genelleyici bir etikete dönüşmüştü.59 Kaçar İran’ı ile Britanya arasında gelişen
ekonomik ve politik ilişkiler de bu hatalı isimlendirmeleri besleyen bir zemin oluşturdu. Nihayetinde
müzeler, piyasalar ve tasarım söylemlerinde yaygınlaşarak hem estetik bir itibar hem de güçlü bir kültürel
cazibe kazandı.60 Osmanlı eserlerine yönelik bu hatalı isimlendirme ve sınıflandırma, ürünlerin estetik
nitelikleri takdir edilse dahi, bu başarının ait olduğu Osmanlı tasarım kültürünün görünürlüğünü sınırlamış
ve bağlamsal olarak geri planda kalmasına neden olmuştur.

Sonuç olarak bu çalışma, on dokuzuncu yüzyıl Britanyası’nda endüstriyel üretimi geliştirmek ve
tüketici beğenisini yeniden şekillendirmek amacıyla kurulan South Kensington Müzesi koleksiyonunda,
Osmanlı nesnelerinin üstlendiği rolü ele almıştır. Müzenin kozmopolit bir anlayışla ve farklı kanallar
aracılığıyla on yıllar içinde genişleyen seçkisinde, Osmanlı objeleri, diğer kültürlere ait eserlerle birlikte
yer edinmiş; tasarım prensipleri, motif düzenleri ve renk paletleri üzerinden dönemin tasarım eğitiminde
işlevsel bir referans çerçevesi sunmuştur. Bununla birlikte Müze, bu süreçte görsel kültürün tek kaynağı
değildir; özel koleksiyonlar, bağımsız sergiler, dönemin adeta alışveriş mabetleri olarak işlev gören büyük
mağazalar ve ev içi düzenlemeye yönelik rehber literatür de bu kültürün oluşumunu ve dolaşımını
beslemiştir. Osmanlı objelerinin bu süreçteki rolünü görünür kılmak, onların yalnızca kültürel nesneler
olarak değil; biçim, süsleme ve estetik yaklaşımlarıyla Britanya’daki tasarım reformu çerçevesinde takdir
görmüş örnekler olarak ele alınmasını mümkün kılar. Bu yaklaşım, egzotikleştirici ve Oryantalist
okumaların ötesine geçerek, Osmanlı maddi kültürünün on dokuzuncu yüzyıl Britanya bağlamında sanatsal
yönünü ortaya koymaktadır.

59 Cailah Jackson, “Persian Carpets and the South Kensington Museum: Design, Scholarship and Collecting in Late Ni-
neteenth-Century Britain”, Journal of Design History, 30(3), 2017, s. 265-281.
60 Carey (2017) s. 109.

53