Page 50 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

1860 sonrası genişleyen Osmanlı eserleri koleksiyonu
1860’larda müzenin dışa dönük ilgisi sürmüş ve farklı ülkelerin üretimleri koleksiyona dahil
edilmeye devam etmiştir. Bu dönemde Osmanlı eserlerine yönelik en dikkat çekici edinimler, özellikle
1864 yılında koleksiyona katılan seramik tabaklardır. İznik üretiminin 1550 sonrasına tarihlenen bu
örneklerin hemen hepsi; mavi, turkuaz ve kırmızı renklerin hakim olduğu karakteristik çiçek süslemeleriyle
öne çıkan objelerdir (örneğin bkz. Figür 5). Tabak bordürlerinde ise Çin kökenli kaya ve dalga deseninin
özgün bir yorumu yer almaktadır. Koleksiyondaki az sayıdaki birkaç örnekte ise arabesk motifler ve Çin
bulutu varyasyonlarından oluşan desen kompozisyonları görülmektedir. Buna karşın, söz konusu objelerin
tamamı müze envanter listelerine hatalı bir şekilde İran üretimi (Persian) olarak kaydedilmiştir.37 Benzer
şekilde, İngiliz endüstriyel seramik üretiminin önde gelen firmalarından Minton & Co. tarafından doğrudan
İznik modellerinden uyarlanan iki parça, 1862 Uluslararası Londra Sergisi’nde sergilenmiş ve takip eden
yıl “İran işi taklidi” kaydıyla müze koleksiyonuna satın alınmıştır (Figür 6, 7). Müze, ilerleyen yıllarda
seramik koleksiyonunu önemli ölçüde genişletmiş; gerek Orta Doğu’daki temsilcileri gerek Avrupa’daki
sanat tüccarları gerekse düzenlenen dünya fuarlarından yapılan toplu alımlarla hem seramik kullanım
eşyalarını hem de duvar çinilerini koleksiyonuna katmıştır.
Müze koleksiyonu içerisinde yer alan ve eğitici nitelik taşıyan bir diğer Osmanlı obje grubu ise
halılardır. Ancak 1870’li yıllara kadar halı satın alımları müze tarafından önceliklendirilmemiştir.
Yüzyıllardır özel koleksiyoncuların ilgi odağı olan tarihi Doğu halıları, zamanla kendi piyasasını
oluşturmuştur. Üstelik bu halıların, 1851 Büyük Sergisi de dahil olmak üzere ilk uluslararası sergilerde
dahi yer aldıkları bilinmektedir.38 Dolayısıyla, halıların tanınmadıkları için koleksiyona dahil edilmedikleri
pek mümkün görünmemektedir. Diğer taraftan Müze’nin kuruluşundaki eğitim amacı göz önüne
alındığında; halıların boyutları nedeniyle taşınma ve kullanım zorluklarının, onları öğrenci eğitimi için
pratik birer materyal olmaktan uzaklaştırmış olabileceği değerlendirilmektedir.39 Ayrıca, bu halıların varlıklı
özel koleksiyoncular arasındaki popülerliği de Müze için bir engel teşkil etmiş olabilir; zira bu durumun
yarattığı yüksek piyasa değerleri, değerli parçaların satın alınması sürecinde Müze’nin rekabet etmesini
zorlaştırmıştır.40 1873 Viyana Uluslararası Sergisi ise halıların tarihsel önemine dair farkındalığın

37 Söz konusu objeler, 1864 yılında koleksiyona dahil edilmiş olup Inventory of the Objects in the Art Division of the Mu-
seum at South Kensington (Londra, 1868) başlıklı envanter kaydında 1133-1143/64 referans numaralarıyla yer almakta-
dır. Bu parçalar günümüzde halen Victoria ve Albert (V&A) Müzesi koleksiyonunda aynı referans numaralarıyla
muhafaza edilmektedir.
38 Dickinson Brothers tarafından yayınlanan 1851 Londra Büyük Sergisi’ni görselleştiren eser, Türkiye bölümünde sergi-
lenen halıların açıkça görülebildiği renkli baskılar içermektedir. Dickinson Brothers, Dickinson’s Comprehensive Pictures
of the Great Exhibition of 1851, (Londra, 1854) National Art Library Koleksiyonu, Referans numarası: 38041800590705
39 Jennifer Wearden, “The Acquisition of Persian and Turkish Carpets by the South Kensington Museum”, Discovering
Islamic Art: Scholars, Collectors and Collections, 1850-1950 içinde, editör Stephen Vernoit (Londra ve New York: I.B.
Tauris Publishers, 2000), 97.
40 Wearden (2000), 97.

49