Page 52 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

yerel üretimi geliştirecek somut modeller teşkil etmesi amacı yatmaktadır. Raporlar ve envanterler
hazırlanırken ilgili kayıtlara düşülen notlar ise, takdir edilen bu özelliklerin neler olduğuna dair fikir
edinmemizi sağlamaktadır.

Büyük Sergi sonrası en çok dikkat çeken kategori olan işlemeli kumaşlar süsleme prensipleri, çift
taraflı işleme teknikleri yüksek kabartma motifleri ve renklerin uyumuyla öne çıkmaktadır.48 Uygulama
alanları ise kıyafetten ev eşyasına, banyo havlularından at koşum takımlarına kadar oldukça geniştir; bu
çeşitlilik pek çok farklı endüstriye ilham vermiştir. Sergiden yapılan satın alımlar arasında bulunan keten
havluya (Figür 1) dair gözlemlerde şu ifadeler yer almıştır: “Genel formun iyi düzenlenişi ve
renklendirmedeki uyumlar; aynı zamanda doğal formların üsluplaştırılmasına dair ilginç bir örnektir.”49
Aynı sergiden yapılan bir halı alımına ilişkin değerlendirmede ise; renklerin uyumlu birlikteliği ve stilize
formların yerleşimi vurgulanarak, halının mobilyalar için bir arka plan teşkil etmesi gerektiği belirtilmiştir.50
Bu noktada, halının ne kadar zengin olursa olsun asla göze batmaması gerektiği hatırlatılarak, düz
yüzeylerin süsleme ilkelerinin bu örnekte en doğru biçimde sergilendiği ifade edilmiştir.51 Her iki madde
için de belirtilen doğadaki formların üsluplaştırılarak çalışılması notu önem taşır; çünkü bu yaklaşım
Avrupa ve Doğu üretimleri arasındaki en dikkat çeken farklardan biri olmuştur. Bu ayrım dönemin doğru
tasarım prensipleri üzerine kurgulanan öğretilerde olukça sık vurgulanmıştır. Viktorya dönemi süsleme
anlayışı, uzun süre natüralist bir illüzyonizme dayanmış; boyutlu forma yaklaşan, gölgeli ve hacimli floral
motiflerin tercih edilmesine yol açmıştır.52 Bununla birlikte, özellikle Büyük Sergi’yi takip eden süreçte
Doğu objeleriyle kurulan etkileşim; derinlik illüzyonu yaratmak yerine yüzeyin düzlemsel bütünlüğünü
koruyan süslemeleri ön plana çıkararak natüralist anlayışın sorgulanmasını sağlamıştır.53 Düz yüzeylere
daha uygun olduğu kabul edilen bu yaklaşım Britanya süsleme sanatı için dönüştürücü bir rol oynamıştır.
South Kensington Müzesi’nde düzenlenen Indian Art sergisi kapsamında sunulan Hindistan, Osmanlı ve
Tunus objeleri üzerine yapılan değerlendirmelerde; desen ve renklerin, yüzeydeki düzlemsellik hissini
bozmadan yalın ve derinlik hissi katmadan nasıl başarıyla uygulandığı vurgulanmıştır.54 Owen Jones da

48 O?cial descriptice and illustrated catalogue: Great Exhibition of the Works of Industry of All Nations Vol 3, 1851,
1395.
49 Söz konusu bu kayıt, First Report of the Department of Practical Art (1853) içerisinde yer alan “Appendix V: Catalo-
gue of the Articles in the Museum of Manufactures” bölümünde, W116 envanter numaralı ‘Embroidered Towel’ (İşle-
meli Havlu) başlığı altında belgelenmiştir. s. 245.
50 Bahsi geçen halı hakkındaki açıklama için bkz. s. 10.
51 Söz konusu bu kayıt, First Report of the Department of Practical Art (1853) içerisinde yer alan “Appendix V: Catalo-
gue of the Articles in the Museum of Manufactures” bölümünde, W115 envanter numaralı Carpet for Halls or Stairs’
(Antre veya Merdivenler için Halı) başlığı altında belgelenmiştir. s. 245.
52 Second Report from the Select Committee on Arts and Their Connection with Manufactures, Avam Kamarası tarafın-
dan basılması kararlaştırılmıştır, (Londra: 1836). “Report on Arts and Principles of Design” 1836 Oturumu, s. iv-v.
53 Catalogue of the Museum of Ornamental Art by the Department of Science and Art (London: 1853), “Examples of
False Principles in Decoration
54 Catalogue of the Objects of Indian Art Exhibited in the South Kensington Museum, 1874, 221, para. 331.

51