Page 48 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

doğrultusunda, Doğu’nun kuramsal başarısını Batı’nın endüstriyel yetkinliğiyle harmanlayarak sanayi için
yeni bir standart belirlemek hedeflenmiştir. Böylece 1852 yılında hayata geçirilen Müze, sadece bir
sergileme alanı olmanın ötesine geçerek, yerli üretimin estetik kalitesini artırmak ve uluslararası pazardaki
konumunu güçlendirmek için stratejik bir eğitim enstrümanına dönüşmüştür.

Müzede yer alan Osmanlı objeleri
Büyük Sergi sonrası yapılan satın alımlar
Kurulduğu tarih olan 1852 yılından itibaren Müze koleksiyonunda Osmanlı objeleri de yer almaya
başlamıştır. Erken dönem seçkilerinin oluşturulmasında en önemli etkenlerden biri dünya fuarlarıydı.
Yukarıda da belirtildiği üzere, 1851 Büyük Sergisi bu anlamda bir tetikleyici olmuş ve bu sergiden
doğrudan satın alımlar yapılmıştır. Osmanlı İmparatorluğu da sergiye katılan devletlerden biridir. Osmanlı
sergisi; hammaddeler ve imalat ürünleri olmak üzere iki ana kategori altında düzenlenen üç binden fazla
objeyi barındırmaktaydı.27 Hammaddeler ise kendi içinde bitkisel, hayvansal ve maden sınıfları olarak
bölümlere ayrılmıştı.28 İmalat ürünleri kategorisinde; ahşap işçiliği, zırhlar, seramikler ve mücevheratın
yanı sıra özellikle tekstil ürünleri büyük bir ağırlığa sahipti. Bu tekstil seçkisi; halı ve kilimlerden ipek,
pamuk ve yünlü kumaşlara; nakış ve duvar halılarından dantel işlemelere; havlu ve bornozlardan duvar
örtülerine kadar oldukça geniş bir yelpazeyi kapsamaktaydı. Bunlara ek olarak keçe ürünleri, kuşaklar,
ipek iplikler, minder kılıfları, eyer takımları, baş örtüleri, mendiller ve tütün keseleri gibi çeşitli giyim ve
kullanım eşyaları da sergilenen ürünler arasındaydı. Serginin en çok ilgi gören parçaları, tekstil kategorisi
içerisinde özellikle işlemeli nakışlar olmuştur.29 Serginin resmi katalogu, tüm katılımcılar için sergilenen
ürünleri ve üreticilerini listelemekle birlikte, ayrıntılı değerlendirmelere yalnızca belirli ürünler için yer
vermektedir. Nakışlar kategorisine ilişkin düşülen notlar ise bu kategorinin özel bir ilgi uyandırdığına işaret
etmektedir. Sergide yer alan nakışlı terlikler, güzellik ve işçilikleriyle öne çıkmış; bu örneklerin bir kısmı
“birinci sınıf temsiller” olarak nitelendirilmiş ve bu sanatın Türkiye dışında daha fazla takdir edildiği bir
yer bulunmadığı vurgulanmıştır.30 İstanbul’dan üretim yapan Şerif Ağa adlı katılımcının sergilediği ürünlere
ilişkin olarak bir başka dikkat çekici gözlem de kayda geçirilmiştir: Bu ürünlerle ilgili olarak “yalnızca

26 First Report of the Department of Practical Art, 1853 “Appendix V: Catalogue of Museum of Manufactures”, 229,
para. 5.
27 1851 Sergisi’nin resmi kataloğunda (O?cial Descriptive and Illustrated Catalogue), toplam 3,380 Osmanlı ürünü lis-
telenmiştir. Bu ürünlere verilen numaralar seri numarası olmayıp, birbirini izleyen müteselsil numaralar şeklindedir.
28 O?cial descriptive and illustrated catalogue: Great Exhibition of the Works of Industry of All Nations Vol 3, 1851; by
authority of the Royal Commission. “Turkey” 1385-1399.
29 Çiçek Doğruel Kalkavan, Ottoman Objects in Nineteenth Century British Interiors. Yayınlanmamış Yüksek Lisans tezi
(Koç Üniversitesi, 2024).
30 O?cial descriptive and illustrated catalogue: Great Exhibition of the Works of Industry of All Nations Vol 3, 1851,
1394. Bu ürün 996 numaralı parça olarak listelenmiştir.

47