Page 45 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

tanımlamış ve bunu “desenlerimizin icadını, fabrikalardaki ustabaşıların rastlantısal, karşılıksız ve eğitimsiz
hayal gücüne bırakmaya dayalı çıkarcı bir alışkanlığa” bağlamıştır.7 Bu doğrultuda tasarım reformu,
sanayileşmeye yanıt olarak tasarımın ilkelerini, öğretimini ve toplumsal işlevini yeniden tanımlamayı
hedefleyen, on dokuzuncu yüzyılda Britanya ve Avrupa genelinde etkili olan geniş kapsamlı bir harekete
dönüşmüştür. Bu kaygılar, 1832 Reform Yasası’nın ardından Britanya Parlamentosu bünyesinde Sanat ve
Tasarım İlkeleri Özel Komitesi’nin (Select Committee on Arts and Principles of Design) kurulmasını
sağlamış; komite, üretimdeki düşük kalitenin, işçilerin tasarım ilkelerine dair sınırlı anlayışından
kaynaklandığı sonucuna varmıştır.8 Buna karşılık, estetik yargıyı teknik beceriyle birleştirebilecek
tasarımcılar yetiştirmek amacıyla 1837 yılında Devlet Tasarım Okulu (Government School of Design)
kurulmuş; böylece tasarım, hem kuramsal hem de pratik bir disiplin olarak kurumsallaştırılmıştır. Merkez
okul Somerset House’ta (Londra) yer almış, bunu Belfast, Birmingham, Cork, Coventry, Dublin, Glasgow,
Leeds, Limerick, Macclesfield, Manchester, Newcastle-on-Tyne, Norwich, Nottingham, Paisley, Potteries,
Sheffield, Spitalfields, Stourbridge, Worcester ve York’ta açılan diğer okullar izlemiştir.9

Eğitimi kolaylaştırmak ve bu süreçte örnek teşkil edecek objeleri bir araya getirmek amacıyla bir
müzenin kurulması, bu bağlamda etkili bir adım olarak görülmekteydi. Nitekim nesneler, zaman zaman
tasarım okulları için örnek teşkil etmeleri amacıyla toplanmıştı. 1841 tarihli Güzel Sanatlar Özel Komitesi
Raporu’nda, British Museum’un 1772 yılında Sir W. Hamilton’ın Antik Yunan Vazo Koleksiyonu’nu satın
alması, yeni edinimleri teşvik edecek bir model olarak sunulmuştur.10 Wedgwood’un bu koleksiyonu
ayrıntılı biçimde incelemesi ve taklit etmesinin, yalnızca çömlekçilik zanaatındaki ilerlemeleri
hızlandırmakla kalmayıp, aynı zamanda uluslararası pazarlarda talep yarattığı ileri sürülmüştür.11 Ulusal
bir misyonla temelleri atılan bu koleksiyonun, esasen ekonomik motivasyonlara dayandığı şu ifadelerle
dile getirilmiştir: “Güzel Sanatların bir halk üzerindeki yararlı ve yüceltici etkisinden bağımsız olarak, bu
ülkede sanat eserlerinden oluşan koleksiyonların oluşturulması ya da genişletilmesi amacıyla yapılan her
türlü mali harcama, doğrudan doğruya yeni sanayi ve zevk nesnelerinin yaratılmasına hizmet etmiş ve
dolayısıyla ülkenin zenginliğine aynı anda katkıda bulunmuştur.”12 Avam Kamarası Komitesi’nin tavsiyesi
üzerine Süsleme Sanatları Koleksiyonu için yapılan satın alımlar, 1838 yılında Paris’te, yaklaşık 1.500

7 George P. Landow tarafından Illustrated London News’ta yayımlanan makalenin transkripsiyonu, The Victorian Web,
erişim tarihi: 23 Kasım 2025.
8 Report from the Select Committee on Arts and Manufactures, Avam Kamarası tarafından basılmasına karar verilmiştir
(Londra, 1835).
9 İkinci bölümde, “Bölümün yerel okulları. Geç dönem tasarım okulları” başlığı altında, Aralık 1852 itibarıyla durum ele
alınmaktadır. First Report of the Department of Practical Art, 1853, s. 11 ve ayrıca s. 13.
10 Report from the Select Committee on Fine Arts, , Avam Kamarası tarafından basılmasına karar verilmiştir, (London:
1841) “Report” p. v.
11 Report from the Select Committee on Fine Art, 1841, p. vi.
12 Report from the Select Committee on Fine Art, 1841, s. v. Aksi belirtilmedikçe İngilizce orijinalinden çeviriler yazara
aittir.

44