Page 49 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

olağanüstü zenginlikleri ve yenilikleriyle değil, özellikle bazı desenlerde görülen tasarımın ruhu ve
zarafetiyle koleksiyonuna yüksek düzeyde bir ilgi kattığı” belirtilmiştir.31 Nitekim sergiden satın alınan az
sayıda Osmanlı ürünün arasında üç adet nakışlı işleme de yer almaktadır.32 Müze koleksiyonuna dahil
edilen bu işlemeli parçalar keten havlu, başlık (headdress) ve kuşaktır (Figür 1,2,3). Bu parçaların üçü de
çağdaş üretimler (yaklaşık 1850) olup kayıtlara “Türkiye’de yapılmış” olarak geçmiştir; ancak başlık,
spesifik olarak Suriye işidir (Figür 2). Bunlara ek olarak bir hol halısı ve bir sandalye örtüsü de sergiden
satın alınan Osmanlı objeleri arasındadır. Sandalye örtüsü olarak kaydedilen eser, beyaz ipek atkılı zemin
üzerinde kırmızı ipek havdan oluşan kabartmalı bir kadife dokumadır.33 Ancak halıya dair müze
kayıtlarında daha sonra bir kayıt bulunamamıştır.34 Müzenin İslam sanatı halı koleksiyonu asıl gelişimini
ancak yirmi yıl sonra gerçekleştirecektir; bu konu ilerleyen bölümlerde ele alınacaktır. Bu satın alımlarla
aynı yıl, 1852’de bir metal iplikli brokar ipek kadifeden yastık kılıfı da koleksiyona eklenmiştir; ancak
bunun Büyük Sergi ile bağlantısı tespit edilememiştir. Nitekim söz konusu ürünün kayıtlarda muhtemelen
İtalyan işi olarak geçmesi, sergiden satın alınmamış olmasının muhtemel olduğunu düşündürmektedir.35

1850’li yıllarda koleksiyondaki Osmanlı objelerine sınırlı sayıda ekleme yapılmıştır. Bunlar arasında
en dikkat çekici olanlar, 1856 yılında birlikte koleksiyona dahil edilen nakışlı kumaşlardır. Bu satın alım;
bir gelinlik elbise, bir jüpon, bir çift işlemeli çarşaf, bir çift işlemeli yastık kılıfı, iki adet işlemeli tütün
kesesi, iki parça işlemeli ipek kumaş, elli yedi adet peçete ve üç adet işlemeli sarığı kapsamaktadır. Bu
eserler kayıtlarda “Turkish Archipelago” olarak belirtilmiş olup, Ege Denizi adalarından gelen işlerdir. Bu
ölçekte bir satın alımın, 1855 Paris Uluslararası Sergisi’nden yapılmış olması muhtemeldir. Bu ürünler
arasında yer alan keten üzerine saten ve metal iplikle işlenmiş havlular (örneğin bkz. Figür 4) ile ipek
işlemeli bir çanta ve bir kol parçası, özenli süslemeleriyle öne çıkmaktadır.36

Müzenin kurulduğu bu ilk yıllarda Osmanlı tekstil ürünlerine, özellikle de nakışlı eserlere gösterilen
ilgi, Büyük Sergi kataloglarında yer alan övgülerle paralellik göstermektedir. Özellikle erken dönem müze
satın alımlarının eğitici amaçları göz önünde bulundurulduğunda, bu ürünlerin Britanya’daki zevk ve
tasarım eğitimi için örnek teşkil ettikleri anlaşılmaktadır.

31 O?cial descriptive and illustrated catalogue: Great Exhibition of the Works of Industry of All Nations Vol 3, 1851,
1395.
32 Doğruel Kalkavan (2024), 178-179.
33 Bu eser bugün V&A Müzesi Koleksiyonu’nda 760-1852 referans numarası ile kayıtlıdır. vam.ac.uk
34 Bu çalışma, First Report of the Department of Practical Art (1853) içinde yer alan “Catalogue of the Articles in the
Museum of Manufactures” ile 1864 ve 1868 tarihli müze envanter listeleri ve günümüz V&A Müzesi koleksiyonları ara-
sında yapılan çapraz karşılaştırmalar ile oluşturulmuştur. Bkz. Doğruel Kalkavan (2024), 180-82.
35 Bu kayıt 1868 tarihli müze envanter listesinde görülmektedir. “Brocaded silk velvet. Italian?” Bugün ise V&A koleksi-
yonunda 842-1852 referans numarası ile Türkiye’de yapılmış olarak kayıtlıdır.
36 Bu çanta ve kol parçası için bkz. V&A Koleksiyonu referans numaraları sırasıyla AP.354 ve AP.355. vam.ac.uk

48