Page 51 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

artmasında etkili olmuştur.41 1878’de Paris’te düzenlenen Uluslararası Sergi’de de geniş bir yelpazede
tarihi halılar sergilenmiş; bu durum basın ve kamuoyu arasında heyecan uyandırmıştır. Serginin ardından
Purdon Clarke şu değerlendirmede bulunmuştur: “1878 Paris Sergisi’ndeki Trocadéro Galerisi’nde
sergilenen olağanüstü antik Doğu halıları koleksiyonu, bu objeleri ilk kez halkın dikkatine sunmuştur. O
dönemde, güzel sanatların üst düzey bir kolu olan bu üretimin, koleksiyoncular tarafından iyi bilinmesine
ve Orta Çağ’ın en değerli eserleriyle yarışan fiyatlara alıcı bulmasına rağmen, müze yönetimleri tarafından
şimdiye dek tamamen göz ardı edildiği keşfedilmiştir.”42 Takip eden yıllarda Müze koleksiyonu için Doğu
ülke sanatlarına ait tarihi halılar satın alınmıştır ve bunların içinde önemli sayıda Osmanlı halısı da
bulunmaktadır (örneğin bkz. Figür 8).43 Ancak satın alındığı dönemde bu halıların neredeyse tamamı
Persian ya da Oriental etiketiyle edinilmiş, gerçek menşeleri doğru bir şekilde tanımlanamamıştır.44

Bahsedilen obje gruplarının yanı sıra Müze, Doğu bölgelerinde görevlendirdiği temsilciler
aracılığıyla önemli ölçüde ahşap işçiliği eseri de bünyesine katmıştır. Yerel yapılardan sağlanan mimari
devşirme olarak nitelendirilebilecek bu parçalar ile koleksiyondaki ahşap unsurlar ve çini kaplamaların
sayısı belirgin şekilde artmıştır.45 Özellikle Kahire ve Şam, bu tür mimari bileşenlerin temin edildiği temel
merkezler haline gelmiştir.

Koleksiyondaki objelerin değerlendirilmesi ve Britanya tasarım reformu
Özellikle 1870’lerden sonra satın alımların hız kazanması, doğrudan Doğu’daki yerel konutlardan
veya satıcılardan yapılan toplu alımlar; Müze’nin koleksiyon biriktirme ve kapsayıcı olma hedeflerinin,
kuruluşundaki eğitici örneklem sağlama amacının önüne geçtiğini göstermektedir.46 Müze küratörleri, bu
dönemde adeta birer sanat aracısı gibi çalışarak piyasadaki trendlere uygun koleksiyonlar oluşturmuşlardır.
Hem Avrupa’daki ticari ağları kullanmışlar hem de bizzat Orta Doğu’ya giderek yaptıkları toplu alımlarla
müze envanterini genişletmişlerdir.47 Diğer taraftan kapsamı bu denli büyüyen koleksiyonun temelinde,
Osmanlı objelerinin estetik prensipleri ve işçilik kalitesiyle İngiliz tasarım endüstrisine ilham vermesi ve

41 Wearden (2000), 97.
42 Moya Carey, Persian Art: Collecting the Arts of Iran for the V&A, (Londra: Victoria and Albert Müzesi, 2017), Caspar
Purdon Clarke’dan alıntı, 31 Temmuz 1880, 197-98.
43 1870-1899 yılları arasında South Kensington Müzesi koleksiyonu için satın alınan Osmanlı halılarının ayrıntılı bir lis-
tesi için bkz. Doğruel Kalkavan (2024), 233-52.
44 Wearden (2000).
45 Mercedes Volait, Antique Dealing and Creative Reuse in Cairo and Damascus 1850-1890: Intercultural Engagements
with Architecture and Craft in the Age of Travel and Reform, (Leiden: Brill, 2021) ; Moya Carey, “Appropriating Damas-
cus Rooms: Vincent Robinson, Caspar Purdon Clarke and Commercial Strategy in Victorian London”, A l’Orientale: Col-
lecting, Displaying and Appropriating Islamic Art and Architecture in the Nineteenth and Early Twentieth Centuries
içinde, editörler F. Giese, M. Volait ve A. V. Braga (Leiden: Brill, 2020), 65-81, s. 67.
46 Doğruel Kalkavan (2024), 59-64.
47 Carey (2020), 67.

50