Page 65 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

(Hera) zulmünden kaçabilmek için bütün dünyayı dolaşmaya yönelip burada karaya çıktığında adına İnek
Burnu denildiğini belirtir.25 Çanakkale Boğazı yakınlarındaki iki höyüğünse Akhilleus ve Patrokles’in
mezarlarını anımsattığını da ekler.26 Seyyahın antik kültür üzerinden İstanbul’a bakışı, kent üzerinde
Fransız hegemonyasının kültür emperyalizmi çerçevesinde inşa edilmeye çalışılmasıdır.

XIX. yüzyılda Fransa ve İngiltere’nin emperyal yönetim biçimi farklılıklar göstermektedir; İngiltere
süreklilik ve istikrara dayalı bir yönetim biçimini benimserken, Fransa, Devrim ve Napolyon Bonapart
dönemlerinde yaşadığı siyasal yön değişimler, sömürge yitimleri ve çeşitli istikrarsızlıklar dolayısıyla
sömürgelerindeki varlığını İngiltere’ye nazaran daha az güvenle sürdürebilmiştir.27 Seyyahlar arasında
özellikle Nerval ve Flandin’in üzerinde durduğu Fransız kültürünü gözetme, Batı medeniyetini inşa edenin
Fransa olduğunu vurgulama ve sömürgelerdeki nüfusun köleleştirmediğinin altının çizilmesi, Fransız
emperyal gücün tezahürüdür. Seyyahların İstanbul seyahatlerinde kimi zaman ortaya çıkan hegemonya
anlayışının altında yatan bilincin kaynağını da söz konusu tecrübeler oluşturmaktadır.

“Sodom”dan Kaçış: Moderniteden Egzotizme Yolculuk
Büyük bir hızla yaşanan kentleşme ve sanayileşmenin beraberinde getirdiği göç de ulusal bilincin
ortaya çıkmasına yardımcı olan etkenlerdir. Nerval, Rogier ve Flandin’in Doğu seyahatine çıkmadan hemen
önce içinde bulundukları 1830’lu yılların Avrupa’sında halk ve çalışan yoksul sınıf, kapitalizmin etkinliğini
göstermesiyle birlikte, işçi sınıfının temelini oluşturmuş ve yaşanan ekonomik bunalımla toplumsal bir
buhranın eşiğine gelinmiştir.28 Fransa’da ise sanayileşmenin getirdiği yoksulluğun, açlığın, işsizliğin,
grevlerin, sokak gösterilerinin, ayaklanmaların ve kapitalizmin yarattığı sınıflar arası statü farklılıklarının
artması XIX. yüzyılın ilk yarısında yaşanan ciddi değişimlerdir.29 Ayrıca taşrada okuma yazma oranının
oldukça düşük olması, buna bağlı olarak basının düşük sirkülasyonu ve sahte haberlerin hızla yayılması
da yüzyılın büyük sorunları arasındadır.30 Doğru ve yanlış bilginin ayırt edilemeyip hızlı yayılması büyük
bir bilgi karmaşasını da beraberinde getirmiş, Paris gibi büyük metropollerde hayali anlatımlar matbaa ve
yayın aracılığıyla desteklenir hale gelmiştir. Daha XIX. yüzyılın başında Madame de Staël matbaanın
insanlar üzerindeki gücünü vurgulamak için “etkisinden” bahsetmiştir.31 Seyyahlar, tüccarlar, elçiler

25 Flandin, İstanbul, 126.
26 Flandin, İstanbul, 131.
27 Said, Kültür ve Emperyalizm, 102.
28 Hobsbawm, Devrim Çağı: 1789-1848, 131.
29 David Harvey, Paris, Modernitenin Başkenti, İstanbul: Sel Yayıncılık, 2012, 8-10.
30 François Ploux, “Imaginaire social et politique de la rumeur dans la France du XIXe siècle (1815-1870)”, Revue His-
torique, T. 302, Fasc. 2 (614), Presses Universitaires de France, Avril-Juin 2000, 433.
31 Jérémy Naïm, “L’action de l’influence. Théorie d’un mot au XIXe siècle”, Revue d’Histoire littéraire de la France,
120e Année, No.2, Classiques Garnier, Avril-Juin 2020, 416.

64