Page 9 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

kadının tercihlerinin şekillenmesi bir özgürleşme ve sekülerleşme yolculuğu mudur, tartışılır (Gazneli – Kılıç,
2020). Ancak burada önemli olan noktanın tesettür uygulamasının toplumdan topluma farklılaşabileceği gerçeği
ve –şekli, rengi ve sınırlarıyla- belli bir elbise/şeklin dinin mutlak emri olmadığıdır. Tesettür, ne belli bir
toplumun giyim tarzının dikte edildiği bir giyim biçimine; ne de modern/seküler kültürün bir parçası haline
dönüşen ve anlamından uzaklaşan bir gösterişe indirgenmelidir.

1.2. Örtünmenin Kur’anî Temeli

İslam’ın tesettür emrinin hikmetini ilk önce onun kaynağında aramalıdır. Her ne kadar örtünme emrinin
ya da başörtüsü uygulamasının açıkça Kur’an’da yer almadığı yönünde görüşler var ise de Kur’an’da bu
konunun altı farklı şekilde/kavramla temellendirildiğini ifade etmeliyiz:

? – ?????? ????hıfzu’l-fürûc: Nûr 30-31. Ayetlerinde Türkçe “mahrem yerlerini korusunlar” veya “cinsel
mahremiyeti korusunlar” mealindeki emirler örtünmenin ahlaki temeline işaret eder. Burada tesettür, bedenin
“cinsel bir araca dönüştürülmesi”ne engel olmaktır.

? – ?????ziynet: Kadınlara yönelik bir hitapta yer alır ve muhtemelen kadının çekiciliğini ifade eden
bölgelerine işaret eder. Nûr 31. ayette kadının ziynet yerlerinden, kaçınılmaz olarak açıkta kalabilecek yerler
dışında, kalan bölgelerini örtmesi emredilir.

? – ?????hımâr: Başörtüsü anlamına gelir. Nûr 24/31. ayette “başörtülerini (humurihinne) yakalarının
üzerine kadar salsınlar.” emriyle kadınların başlarını örtmeleri emredilir. Bu ayet gereği kadının hem saçlarını
hem de boyun ve yakalarını kapsayacak şekilde baş bölgesini örtmeleri gerekmektedir.

? – ??????cilbâb: Dış giysi anlamına gelir. Hukuki ve içtimai olarak kadının toplumsal bir varlık olması
yönüyle toplum içerisine çıktığında edinmesi gereken örtü biçimine tekabül eder. Örtünün şekli değişebilmekle
birlikte vücudun tamamını kapatması niteliğinde kabul edilebilir. Cilbâb saygınlık ve mahremiyet
dokunulmazlığı anlamında düşünülebilir.

? – ?????hicâb: Perde, bariyer ve engel gibi anlamlara gelir. Ancak diğer ayetlerde zikredilen himâr ve
cilbâb kelimelerine kıyasla fiziksel örtü değil, mahremiyet sınırı kâbilindedir. “Onlardan bir şey istediğinizde
perde arkasından isteyin” (Ahzâb 33/53). Bu ayetin bağlamı peygamber eşleri olmakla birlikte onlara özgü bir
emir olup olmadığı tartışmalıdır. Ayet iç bağlamı açısından tarihsel bir uygulamaya işaret etse de dış bağlamı
bakımından geneli kapsayacak şekilde nitelendirilebilir. Nitekim toplumumuzda örneğin bir evin kapısının zili
çalındığında, kapıyı açan ev sahibinin hemen görülebileceği bir şekilde beklememek ve özenli davranmak böyle
bir hassasiyettir. Keza erkek kadın ilişkilerinde belli mesafeyi korumak, tecessüs, gözetleme vb. çirkin
davranışlardan korunmak da bu kapsama girse gerektir.

? – ??????teberrüc: Bedeni dikkat çekici biçimde sunmaktır ki, ilgili ayet bunu yasaklar: “Cahiliye
teberrücü gibi süslenip açılmayın.” (Ahzâb 33/33). Kadın cazibesini sergileyecek şekilde davranmamalıdır.
Modern dönemde günlük hayatta ve sanal âlemde sıklıkla rastladığımız bu problem, ayette “cahiliye davranışı”
şeklinde ifade edilir: Tesettürün tam da zıttı olan bu davranış biçimi, kadının bedenini özenle örtmesi ve

8