Page 56 - Layout 1

tarih çevresi
Cafer Sadık, hem kimyasal uygulamalarla kimyanın teknik kısmının gelişimine katkıda bulunmuş hem
de simya çalışmalarının gelişmesinde etkili olmuştur. Fakat İslâm Dünyası’nda simyanın doruk noktası Câbir
ibn Hayyân’dır.

Câbir tarafından yapılan ve kullanılan damıtma ve kireçleştirme araçları

Hayyân kuramsal ve deneysel araştırmalarla kimyanın gelişimini büyük ölçüde etkilemiştir. Aynı
zamanda pek çok kimyasal bileşiğin, kimya aletinin, kimya sürecinin uygulayıcısı ve modern kimyanın
kurucusu olarak tanınır. Eserlerinde, “maddî simya” olarak adlandırılan haricî metalürji çalışmaları ile “manevî
simya” çalışmaları iç içedir. Kimya tarihinde Câbir’le birlikte anılan en önemli kuram, minerallerin oluşumunun
açıklandığı “Cıva-Kükürt Kuramı”dır. Buna göre madenler cıvadan oluşmuş ve kükürtle katılaşmıştır.

Tüm simyacılar gibi Câbir’in önemli ilgi alanlarından biri de insana ölümsüz yaşam sağlayabilen,
değersiz tüm metallerden altın elde edilmesinde kullanılabilen “el-iksir”dir. İksir elde etme ilkeleri ile altın elde
etme ilkeleri aynıdır ve iksir yapımında hayvansal, bitkisel ve mineral maddeler kullanılır.

Câbir’in modern kimyanın babası olarak değerlendirilmesine sebep olan çalışmaları ilk kez kullanılan
veya geliştirilen kimyasal işlemler, bu işlemlerin uygulanması sırasında kullanılan aletler ve süreçler sonucunda
elde edilen kimyasal bileşiklerdir. Söz konusu işlemler ve araçların kullanımıyla Câbir, “Su” genel başlığında
çözücü sular olarak adlandırılan nitrik, sülfürik ve hidroklorik asit gibi mineral asitleri keşfetmiştir. Câbir aynı
zamanda metallerin işlenmesi, çelik yapımı, kumaş ve deri boyaması, dayanıklı kumaş yapımı, demiri korumak
için vernik yapımı, altın üzerine yazı yazmak için altın pirit kullanımı ve asetik asidin yoğunlaştırılması için
sirke damıtılması, cam yapımı tekniklerinin geliştirilmesi gibi kimya sanayi ile ilgili önemli çalışmalar da
yapmıştır.

Câbir tarafından kullanılan işlemlerin en önemlileri, buharlaştırma, damıtma ve kireçleştirmedir.
Buharlaştırma maddedeki farklılıkları ayrışabilir hale getirmektir. Damıtma, çözünebilir maddelerin özel bir

55