Page 62 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

DENGELİ KENTLEŞME SÜRECİNDE TARIMSAL İSTİHDAMIN
ROLÜ: TÜRKİYE ÜZERİNE AMPİRİK BİR İNCELEME (2002-2012)1

SİBEL CENGİZ yıldırım
ARDAHAN ÜNİVERSİTESİ

i.i.b.f İKTİSAT BÖLÜMÜ

GİRİŞ
Kırdan kente göç, ekonomik kalkınma sürecinin gerekli bir unsurudur. Makro açıdan her ülke

kendi kalkınma yoluna sahip olmasına rağmen, ekonomik kalkınmanın bütün ülkeler açısından ortak
özelliği işgücünün tarımdan sanayiye ve hizmetler sektörüne doğru hareket etmesidir. Buna karşın
kırdan kente göç; kentlerde işsizliği artırmakta, göçmenlere kamu hizmeti sunmayı gerektirmekte ve
yerleşikler için bu durum potansiyel bir rahatsızlık yaratmaktadır. Aynı zamanda kırsal alanda
işgücü kıtlığına yol açmaktadır. Kırdan kente göç literatüründe, tarım sektöründeki işgücü fazlasının
sanayi sektörüne yani kentlere doğru hareket etmesi ucuz işgücü olması nedeniyle istenilen bir
durum olarak görülmektedir. Kırdan kente göçün artması verimin daha yüksek olduğu sanayi
sektöründe kaynak tahsisinin etkinliğini artırmakta dolayısıyla hem büyüme hem de kalkınma bu
suretle gerçekleşmiş olmaktadır. Dengeli bir büyüme için kır ve kent arasındaki kaynak
bölüşümünün ne yönde olacağı her açıdan önemli bir konudur. Kentin ve ekonominin gelişimi ile
birlikte belli ölçüde kırdaki işgücü fazlası absorbe edebilir. Hatta bu massetme kapasitesi hizmetler
sektöründeki gelişme ile de zorlanabilir. Ancak kapitalizmde büyüme ve kriz ilişkisi kırdan kente
göçün tersine olabildiği dönemleri de ortaya çıkarabilmektedir. Bu açıdan kır ve kent döngüsüne,
tek taraflı değil çift taraflı bir döngü olarak da bakılabilir.

Bu çalışmada, dengeli kentleşme ve büyümenin tarım sektöründeki istihdam artışını ve azalışını
belirleyen önemli bir unsur olduğu gösterilmeye çalışılmıştır. Bu anlamda çalışmanın birinci
bölümünde kırdan kente göçü açıklayan kuramsal yaklaşımlar ele alınacaktır. İkinci bölümde
kentleşme ve geriye göç üzerinde durulup üçüncü bölümde de Türkiye’de dengeli kentleşme ve
kırdan kente göçün yönü test edilip bunun işgücü piyasası açısından sonuçları tartışılacaktır.

1 Bu çalışma 19 Haziran 2015 tarihinde Bahçeşehir Üniversitesi ve Dünya Bankası tarafından düzenlenen “Türkiye İşgücü Piyasası
Araştırma Ağı” konferansında isimli bildirinin gözden geçirilmiş halidir.

60