Page 45 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

BULGULAR SÜT VE PSİKOLOJİ
Sütün antidepresan, stres azaltma, hafıza güçlendirme etkisi: Sütün insan bağırsak süreçlerini
etkileyebileceği ve sütün doğal olarak içeriğinde bazı opioid peptidlerin (yatıştırıcı, morfin benzeri etkili)
bulunduğu görülmüştür. Bu peptitler afyon maddesi ile farmakolojik benzerliğe sahiptir. Sütteki kazeinler (?s1,
?s2, ß ve ?) ve peynir altı suyu proteinleri bu tür opioid peptidlerin potansiyel kaynaklarıdır. Bu peptidlerin
olumlu etkileri arasında antidepresan ve antihipertansif özellikler bulunmaktadır. Sütteki DHA, fosfolipidler
ve ?-Laktalbumin ruh halini etkiler, stresi azaltır (Mills ve ark., 2011, Young, 2007, Schubert ve diğerleri, 2011;
akt: Triverdi ve diğerleri 2015). Hafızayı güçlendirme, kilo kontrolüne yardımcı olma, sindirim sistemi ve
bağışıklığı destekleme özelliklerine sahip olduğu görülmüştür (Korhonen and Pihlanto, 2003). Günlük süt
kullanımının ve süt çeşidine bağlı olarak yapısında bulunan nöroaktif bileşinlerin beyni, zihni ve sosyal
davranışları önemli ölçüde etkilediği bildirilmiştir. Bu kapsamda nörolojik hastalık riskini azaltmak amacıyla,
insanların nörolojik ve zihinsel durumunu değiştirmek için kullanılabileceği görülmektedir (Oleskin et al.,
2014). Farklı bir çalışmada eşek sütünün kaygı giderici, umutsuzluk benzeri, hareket ve koordinasyon
davranışları üzerindeki etkilerinin yanı sıra beyin dokularındaki lipit ve proteinlerin oksidatif hasardan
korunması ve melatonin plazma düzeyleri üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Yapılan çalışmada 18 gün boyunca
erkek farelere ağız yoluyla eşek sütü verilmiştir. Analizler sonucunda eşek sütü tüketiminin merkezi sinir sistemi
üzerinde anti depresan etkileri olmaksızın, anksiyete ile ilişkili bozuklukların tedavisi için kullanılabileceği
bildirilmiştir (Araújo et al., 2023). İnek sütü kullanımının ise insan mental, fiziksel sağlığı üzerine olumlu
etkilerinin olduğu bildirilmiştir (Pereira, 2014). Ayrıca keçi sütü tüketiminin nöronal onarımı, büyümeyi ve
hafızayı destekleyen, omega 3 yağ asitleri içeren, sağlığı teşvik eden bir besin olduğu bilinmektedir. Bu
kapsamda literatürde bildirilen bir çalışmada taze keçi sütü farelere uygulanarak nootropik etkisi araştırılmıştır.
70 gün boyunca hafıza puanlarında hafif iyileşme gösterdiği görülmüştür. Bu kapsamda hayvan çalışmalarındaki
olumlu sonuçların da gösterdiği gibi, yaşlı bireylerde demans gelişiminin önlenmesinde tek başına yardımcı
olabileceği bildirilmiştir (Kaura et al., 2022). Bu çalışmanın yanı sıra farklı bir çalışmada ise erkek sıçanlara
uygulanan keçi sütünün kaygı davranışlarını etkileyen oksidatif stresin etkilerini azalttığı bildirilmiştir (Barbosa
et al., 2018). Koyun sütünün ise yapısındaki konjuge linoleik asit ve orotik asit sayesinde tip 2 diyabet,
Alzheimer hastalığı ve kanserin oluşumunu engellediği bildirilmiştir (Flis and Molik, 2021; Mollica et al.,
2021). Ratlar üzende yapılan bir araştırmada deve sütünün stres ve anksiyete üzerine etkileri araştırılmıştır.
Ratlar kafes geçişi, açık alan, sabit çubuk, baş eğme, yükseltilmiş artı labirent, zorunlu yüzme aydınlık ve
karanlık kutu ve testlerine tabi tutulmuştur. Ratlarda depresyon benzeri uygulanan modelde 30 günlük deve
sütü uygulamasından sonra sıçanların mücadele sürelerinde anlamlı artış (p?0,001) görülmüştür (Khatoon,
Ikram & Abbas, 2019).
Sütün imflamasyon, oksidatif stres artışı, bağırsak mikrobiyatasına etkileriyle stres, depresyon vb.
oluşumuna etkisi: Bununla birlikte son yıllarda depresyon ve anksiyete gibi zihinsel bozukluklarda süt
ürünlerinin inflamasyon vb. biyolojik yollara müdahale etme potansiyeli nedeniyle etki edebileceğini

44