Page 46 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

(Moosavian, Rahimlou, Saneei ve Esmaillzadeh, 2020) belirtmektedir. Artan sayıda kanıt aynı zamanda A1
beta-kazein ve BCM-7’nin (A1 beta-kazein fraksiyonu, beta-kasomorfin-7 -BCM-7- olarak bilinen kısa opioid
benzeri bir peptid üretir), inflamasyon, oksidatif stres ve bağırsak mikrobiyotası dahil olmak üzere zihinsel
bozuklukların etiyolojisinde önemli olduğuna inanılan yolaklarda rol oynadığını ileri sürmektedir (Pereira ve
ark., 2019, Moylan ve ark., 2014). Örneğin, hayvan (Haq ve ark., 2014a , Haq ve ark., 2014b) ve insan (Ho,
Woodford, Kukuljan ve Pal, 2014; Jianqin ve ark., 2016; He,Sun, Jiang ve Yang, 2017) araştırmalarında, A1
beta-kazein izolatlarının veya A1 beta-kazein içeren sütün inflamasyon belirteçlerini arttırdığı, geleneksel sütün
içeriğinde doğal olarak yer alan A1 beta-kazein tüketiminin (antioksidan özelliğe sahip olan) serum glutatyon
(GSH) düzeyini azalttığı (Deth, Clarke, Ni, Trivedi, 2016), bu azalmanın inflamatuar, oksidatif ve nitrozatif
stres yükünü artırabileceği ve dolayısıyla depresif semptomları potansiyel olarak şiddetlendirebileceği (Maes,
Kubera, Leunis, Berk ve Geffard, 2013) sonuçlarına ulaşılmıştır.

MODERN SÜT ÜRETİMİ VE SAĞLIK AÇISINDAN OLUŞTURDUĞU RİSKLER
Günümüzde birçok araştırma modern süt üretiminin (entansif süt üretimi) insan sağlığı, çevre ve diğer
canlılar için olumsuz etkilerinden bahsetmektedir (Bartelt-Hunt vd., 2012; Liu vd., 2012; Duru ve Şahin, 2014;
Bansal, 2017; Adeel vd., 2017; Loo vd. 2019; Qaid ve Abdoun, 2022; Gill ve Coffin, 2022; Jenila vd., 2023;
akt. Adebowale, 2024). 1960’lı ve 1970’li yıllarda Yeşil Devrim’in dünya çapında yayılmasıyla birlikte, yıl
boyunca küresel süt üretiminin gerçekleştirilebilme olanağı fark edilmiş (Brown, 1969) modern süt
hayvancılığında kullanılan genetik olarak geliştirilmiş süt ineklerinin (Holstein gibi) süt üretim süresi yılda
305 güne kadar uzatılmıştır (Ganmaa vd., 2003).
İnsan beslenmesinde hayvan kaynaklı östrojenlerin %60-70 gibi büyük bir oranda ana kaynağının süt ve
süt ürünleri olduğu tespit edilmiştir (Hartmann vd., 1998). Ticarileşen inek sütü büyük miktarlarda östrojen ve
progesteron içermektedir (Qin vd., 2004; akt. Malekinejad vd., 2006). Süt ve süt ürünleri; hormon östrojenleri
veya kimyasalları olan e-EDC’lere (östrojenik endokrin bozucu bileşikler) maruz kalma kaynaklarıdır
(Monneret, 2017) Bunlar Düşük konsantrasyonlarda bile hormonal olarak aktiftir (Campbell vd., 2006). Bazen
yasa dışı olarak sağılan hayvanların hızlı büyümesini sağlamak ve süt üretimini arttırmak için çeşitli anabolik
steroidler ve steroidal olmayan sentetik östrojenler olan BPA, HEX, DES ve DS büyüme destekleyicileri olarak
-modern süt hayvancılığında- uygulanmaktadır (Mesa vd., 2019). Ticari amaçla büyük miktarlarda çiftliklerde
üretilen inek sütünün zararlı etkilerine dair yapılan çalışmalar özetle aşağıda yer almaktadır:
Erkek Balıkların Dişileşmesi ve Hem Erkek Hem Dişi Özelliğe Sahip Balıkların Ortaya Çıkması:
E-EDCler düşük konsantrasyonlarda dahi organizmaları ve ekosistemleri olumsuz yönde etkileyebilir
(Monneret, 2017). Çevredeki östrojenlerin yaklaşık %90’ı nadiren işlenen hayvan dışkısı ve kanalizasyonlardan
kaynaklanmaktadır (He, Wang, Sun, Wang & Ji, 2019). Bu kaynaklar çeşitli yollarla suya karışarak su
ekosistemlerini bozmakta, karıştığı sularda yaşayan erkek balıkların dişileşmesine (Dang ve Kienzler, 2019)
ve interseks balıkların ortaya çıkmasına sebep olabilmektedir (Gudda vd., 2022).
İnsan ve Hayvanların Endokrin, Üreme ve Bağışıklık Sistemi: EDC’ler; insan ve hayvanların

45