Page 32 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

Zipcy ve Madam Papatian, katalogda aslında Osman Hamdi Bey, Halil Paşa ve Zacharie Zakarian ile
aynı bölüm olan ‘uluslararası sergi’ kısmında listelenmiş olsalar da, daha önce literatürde gözden
kaçmış olmalıdırlar.

Katıldığı son evrensel sergiden bu yana evlenerek yeni bir isim almış olan Madam Dupont-
Zipcy 1889 sergisine pastel bir çalışma olan Portrait de Mlle Y. L… (Matmazel Y. L.’nin Portresi) ile
katılır. Katalogda yer alan bir diğer sanatçı kadın Madam Virginia Papatian’dır. Madam Papatian
sergiye Portrait d’enfant (Çocuk Portresi) isimli yağlı boya bir eserle katılır. Ne yazık ki Papatian
hakkında fazla bir bilgiye ulaşmak mümkün değildir, ancak Virginia isminin aslen Verjin, Papatian
isminin de aslen Papazyan olabileceği varsayılırsa bu ressamın Ermeni asıllı Verjin Papazyan
olabileceğini tahmin etmekteyim. Gülbekyan ailesine Verjin ismiyle doğan ve daha sonraları Kerovpe
Papazyan ile evlenerek Verjin Papazyan adını alan bir hanımın varlığı Ermeni kaynaklarında
bulunmaktadır [Görsel 4].38 Virginia Papatian’ın sergi kataloğuna Madame hitabıyla yazılması da bu
soyadını evlenerek aldığına işarettir, ki bu da tahminimi güçlendirir niteliktedir. Sanatçının yaşamı ve
yapıtlarıyla ilgili daha fazla bilgiye ulaşmak mümkün olmamıştır.

Bu bağlamda 1889 Paris Evrensel Sergisi, Osmanlı Devleti’nin resmi olarak katılmadığı bir
sergi olmasına rağmen, imparatorluğun güzel sanatlar alanındaki temsilinin bütünüyle kesintiye
uğramadığını gösterir. Osman Hamdi Bey, Zacharie Zakarian ve Halil Paşa gibi erkek sanatçıların
bireysel girişimleri, Osmanlı sanat çevrelerinin uluslararası alandaki görünürlüğünü sürdürme çabasını
ortaya koyar ancak Madam Dupont-Zipchy ve Madam Virginia Papatian/Verjin Papazyan bu çabanın
yalnızca erkek sanatçılarla sınırlı olmadığını gösterir. Her iki sanatçı kadının da devlet desteği olmadan
bu denli kapsamlı bir organizasyona kendi imkânlarıyla katılabilmiş olması, Paris merkezli sanat
çevreleriyle önceden kurulmuş ilişkilerinin varlığına işaret eder. Ancak bu iki sanatçı kadının daha
önce literatürde neredeyse hiç anılmamış olmaları, Osmanlı sanat tarihinin uluslararası sergiler
bağlamında nasıl seçici bir hafıza oluşturduğunu da açıkça ortaya koymaktadır.

1893 yılında Amerika Birleşik Devletleri resmi bir davet ile Osmanlı İmparatorluğu’nun Chicago
Evrensel Sergisi’ne katılımını rica eder. Osmanlı bu sergiye bir Türk köyü inşa ederek katılır. Sergide
mimari unsurların yanı sıra hammaddeler, çeşitli Türk yemekleri ve malzemeler de bulunur. Güzel
sanatlara ayrılan bölümde Osman Hamdi Bey’in Cami Kapısında39 isimli tablosu sergide altın

37 Exposition Universelle Internationale de 1889 à Paris: Catalogue Général Officiel, Tome premier: Œuvres D’Art
Classes 1 à 5 (Imprimerie L. Danel, 1889), 293-294.
38 Vahe Taşcıyan, ‘Yozgat - Dini gelenekler’, Osmanlı Ermeni Yaşamını Yeniden Kurma Projesi, 1 May 2013,
https://www.houshamadyan.org/tur/haritalar/ankara-vilayeti/yozgat-sancagi/din/dini-gelenekler-1.html.
39 Bugün Philadelphia’da Pennsylvania Üniversitesi Arkeoloji ve Antropoloji Müzesi koleksiyonundadır.

31