Page 27 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

Germaner Osmanlı’nın bu sergiye herhangi bir sanat eseri ile katılmamasına rağmen sergilediği ürünler
ile dönemin oryantalist sanat akımını etkilemiş ve bu alanda çalışan sanatçılar için kaynak oluşturmuş
olabileceğini ileri sürmüştür.9

Osmanlı’nın güzel sanatlar alanında ilk temsil verdiği sergi 1862 yılında yine Londra’da
gerçekleşen İkinci Londra Evrensel Sergisi’dir. Bu sergi için Kensington’ta özel bir sergi mekânı
yaptırılır.10 Germaner bu sergide ilk Londra Evrensel Sergisi’ne kıyasla Osmanlı’ya neredeyse iki
misli alan ayrıldığını yazar.11 Ancak Osmanlı Devleti’ne ayrılan alan genişletilmiş olsa da imparatorluk
ekonomik açıdan sıkıntıdadır. Yine de “yabancı devletlerin Osmanlı’nın ziraat, sanayi ve sanat
sahasında ilerlemesinden şüphe [edilmesine] mahal vermemek adına” sergiye katılır.12 Bu sergide de
Osmanlı coğrafyasının çeşitli bölgelerinden hammaddeler, gıda ve zanaat ürünleri, mobilyalar, kitaplar
ve tekstil ürünleri gibi geniş bir yelpazede ürün sergilenir. Sergi kataloğuna göre Paul Mussurus
(Ortodoks kökenli bir Osmanlı sanatçı) portre ve ölü doğa türlerinden beş eser ile sergiye katılır.13 Ne
yazık ki bu eserlerin detayları hakkında ne sergi kataloğu ne de diğer yayınlarda bir ayrıntıya rastlamak
mümkün olmamıştır.

1863 yılında Osmanlı İmparatorluğu yabancı devletler eliyle düzenlenen sergilere katılarak
onlara ayak uydurduğunu göstermekten bir adım daha ileri gider ve İstanbul’da kendi evrensel sergisini
açar: Sergi-i Umumi-i Osmanî [Görsel 2]. Bu, dünya genelinde düzenlenen beşinci evrensel sergidir
ve hem Osmanlı’nın modernleşme ve modernliğini Avrupa gözünde meşrulaştırma isteğinin bir örneği,
hem de yabancı devletlere karşı Osmanlı’nın hâlâ rekabette olduğunu gösteren bir meydan okuma
olarak görülebilir. Sultan Abdülaziz’in tahta çıkışının hemen ardından hazırlıklarına başlanan bu sergi
için tıpkı Londra ve Paris örneklerinde olduğu gibi, At Meydanı’nda özel bir mekân inşa edilir ve bu
görev için Avrupalı mimarlar tahsis edilir.14 Bu sergide Osmanlı’nın katıldığı diğer evrensel sergilerdeki
ürünlerden bir seçki vardır. Sergi içinde güzel sanatlara bir yer ayrılır ve burada yazı, desen, resim,
ahşap ve metal gravür, fotoğraf ve baskı örnekleri sergilenir,15 ancak bu eserler veya sanatçılarıyla

8 Erenler, 66-67.
9 Semra Germaner, ‘Osmanlı İmparatorluğu’nun Uluslararası Sergilere Katılımı ve Kültürel Sonuçları’, Tarih ve Top-
lum 95 (Kasım 1991), 290/34.
10 Bugün Victoria & Albert Müzesi.
11 Germaner, ‘Osmanlı İmparatorluğu’nun Uluslararası Sergilere Katılımı ve Kültürel Sonuçları’, 290/34.
12 Erenler, ‘Osmanlı İmparatorluğu’nun Evrensel Sergilere Katılımı ve Kültürel Sonuçlarının Müzeciliğin
Gelişmesindeki Rolü’ 69.
13 International Exhibition 1862, The Official Catalogue of The Fine Art Department, s.280, 1862, London.
14 Ökkeş Yılmaz, ‘Osmanlı Devleti’nin Düzenlediği ve Katıldığı Uluslararası Sergiler (1851-1900)’ (Yüksek Lisans
Tezi, Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2019), 82.
15 Mehmet Üstünipek, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Çağdaş Türk Sanatında Sergiler 1850-1950 (Artes, 2007), 85.

26