Page 28 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

ilgili daha fazla bilgiye ulaşmak mümkün olmamıştır.

1867 Paris Evrensel Sergisi hem uluslararası sergiler içerisinde hem de bu makale özelinde
farklı bir yere sahiptir. Önceki evrensel sergilerden farklı olarak, Osmanlı Devleti bu sergiye kapsamlı
bir güzel sanatlar temsili ile katılır. Mehmet Üstünipek’in Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Çağdaş Türk
Sanatında Sergiler 1850-1950 kitabına göre bu sergide aralarında Şeker Ahmet Paşa ve Osman Hamdi
Bey’in de bulunduğu on beş sanatçı resim ve taş baskı alanından örneklerle yer alır.16 Bu sanatçılardan
üçü kadındır. Hem Üstünipek’e göre hem de yazarın muhtemelen yararlanmış olduğu resmi sergi
kataloğunda bu sanatçı kadınların isimleri şu şekilde geçer: Matmazel Servicen, Madam Walker ve
Madam Iphygénie Zipcy.17 Semra Germaner 1991 tarihli makalesinde bu sergiye katılan sanatçılar
arasında kadınların yer almasının ve imparatorluğu temsil etmelerinin ilginç olduğuna değinir, ancak
konu hakkında başka bir yorumda bulunmaz.18 Bu, dönem şartları göz önüne alındığında Germaner’in
de belirrtiği gibi gerçekten ilginç bir tercihtir. Nitekim Osmanlı İmparatorluğu daha önce katıldığı
evrensel sergilerde güzel sanatlar alanında hep zayıf kalmıştır ve 1867 Paris Evrensel Sergisi bu
anlamda bir kırılmaya işaret eder. Sanatçı kadınların bu kırılmanın bir parçası haline gelmesi, özellikle
modernleşme sürecindeki bir doğu devletinin kendini Avrupa gözünde nasıl temsil etmek istediği veya
yeniden kurgulamak istediğine dair önemli sorular doğurmaktadır.

1867 Paris Evrensel Sergisi’ne L’esclave circassienne servant le cafe (Kahve Getiren Çerkez
Esire) tablosuyla katılan Matmazel Virginia Serviçen hakkında sanat tarihi yazımında kapsamlı bir
bilgiye rastlamak mümkün değildir. Bu sanatçıyla ilgili en detaylı anlatım Uğurgül Tunç’un 2018
yılında tamamladığı Osmanlı Modernleşmesinde Eğitim, Sanat ve Kadın: İnas Sanayi-i Nefise Mekteb-
i Âlisi Örneği yüksek lisans tezinde bulunur. Tunç’un aktarımına göre Matmazel Virginia Serviçen’in
doğum yılı tam olarak bilinmemekle birlikte, 1867’de sergiye katıldığı yıllarda çok genç olmalıdır.
Sanatçının babası Ermeni asıllı bir hekim olan Doktor Serviçen’dir, bu nedenle kayıtlara Matmazel
Serviçen olarak geçtiği düşünülür. Matmazel Serviçen’in yine 1867 Paris Evrensel Sergisi’ne katılan
sanatçı kadınlardan bir diğeri olan Madame Walker’dan İstanbul’da resim eğitimi aldığı bilinir. Sanatçı
daha sonra ABC/Elifba Kulübü tarafından 1880 yılında Tarabya Rum Kız Okulu’nda açılan sergiye
babasının bir portresi ile katılır.19 Kulüp 1880-1885 arasında üç tane daha sergi açmıştır,20 dolayısıyla

16 Üstünipek, 85.
17 E. Dentu, ed., Exposition Universelle de 1867 à Paris: Catalogue Général Publié Par La Commission Impériale, 2e
édition, revue et corrigée (Imperimerie Paul Dupont, 1867), 159.
18 Germaner, ‘Osmanlı İmparatorluğu’nun Uluslararası Sergilere Katılımı ve Kültürel Sonuçları’, 292/36.
19 Seza Sinanlar, ‘Pera’da Resim Üretim Ortamı (1844-1916)’ (Doktora Tezi, İstanbul, 2008), 124.
20 Uğurgül Tunç, ‘Osmanlı Modernleşmesinde Eğitim, Sanat ve Kadın: İnas Sanayi-i Nefise Mekteb-i Âlisi Örneği’
(Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, n.d.), 55.

27