Page 31 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

Zen-i dünyâ niçe erden boşanmış kahbedür sen de
Er isen kâseyi pür kîse-i dinârı boş eyle (Nev’i, Gazel, 482)

(Kocakarı gibi olan dünya birçok erkekten boşanmış kahpe gibidir. Erkeksen içinde dinarlar olan o
keseyi boşa.)

Tıfldan münkatî olmuş zene benzer güyâ
Ma’nî-i tâze togurmazsa eger şakk-ı kalem (Nabi, Gazel, 498/12)
(Eğer kalemin yarılmasıyla [ortaya çıkmasıyla] yeni manalar ortaya çıkmıyorsa, o tazeyken çocuktan
kesilmiş kadına benzer.)

1.2 Klasik Türk Şiirinde Bir Kadın Kimliği Olarak Leyla
Üreten dil her zamana ve döneme uyumlu olandır. Osmanlı şairlerinin şiir dışında birçok disiplinde ilim
tahsiline çalıştıkları alanlardan, mesleki tekamüllerinden hatta eserlerindeki terminolojik kullanımlarından
anlaşılır. Hayal, düşünce ve dil arasında kurulan anlam bağıntılarının zenginliği şairler hakkında bilgi verdiği
gibi okuyucuda da yeni kavrayışlara vesile olur. Bilhassa anlam katmanı çok olan metinler anlatım unsurlarının
bütün imkânlarını kullanarak inşa alanında çoklu hedeflere varmayı başarırlar. Aynı zamanda dilin estetik,
katmanlı kullanımı derin dil bilgisini gösterirken kadim kökenler hakkında da bilgi verir. Öyle ki toplumun
esas mimarı olan dil, işaret ettiği katmanlı anlatım zenginlikleriyle insanın karmaşık duygularını ve bütün
eylemlerini bile incelikli olarak ortaya koyar
“Dil sanatı, bir “işaret yapma” biçimiydi; hem bir şeyi işaret etmek hem de işaretleri bir şeyin etrafında
düzene sokmaktı: demek ki, bir adlandırma, sonra da aynı anda hem gösterimsel hem de süslemsel olan bir
ikiye katlama ile bu adı yakalama, onu kapatma, onu ikincil işaret, temsil, retorik süs olan başka adlarla işaret
etme sanatı” (Foucault, 2001).
Bu çoklu anlatımlara sahip şiir dili kültürel dokuları da mükemmel, özgün şekilde ifadeye muktedir olur.
Leyla da şiir dilinde bir kadın ve mecaz olarak çoklu göstergelere işaret eden bir sembol kadındır. Leyla
hakkında değerlendirme yapmadan önce klasik Türk şiir geleneğinde şairler duygu ve düşüncelere ait bütün
unsurları bugünün şiir dilinin genellemesinden farklı olarak parçalara ayırarak tek tek anlatmayı tercih ettiğini
söylemek gerekir. Bu durumun kadın ile ilgili fiziksel ve ruhsal bütün hususlar sınıflandırmayı, tasnifi ve ele
alınan bütün konuları daha geniş tutmaya vesile olduğu açıktır. Bir kadın kahraman olarak Leyla da bunlardan
biridir. Öyle ki, Leyla ile yapılan modelleme tekniği din, tasavvuf, ahlak, sosyoloji, iletişim hatta kadın

30