Page 97 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

Sonuç
Osmanlı vergi sisteminin evrimi mali bunalımlara çözüm bulma (gelir artırma) ve mükellef

üzerindeki baskıyı azaltarak üretim güvenliğini sağlama amaçları arasındaki denge arayışıyla
şekillenmiştir. İlk dönemlerdeki âdem-i merkezî ve bölgelere göre farklılık gösteren yapı, zamanla
yerini merkezî ve standart uygulamalara bırakmıştır.

Tanzimat dönemiyle birlikte mülkiyet haklarını gözeten, daha sade ve ödeme gücüne dayalı
modern bir vergi sistemine geçişte büyük başarılar elde edilmiştir. Buna rağmen, sistemin iki temel
zafiyeti devletin son dönemlerine kadar tam olarak çözülememiştir: Birincisi, tüm reformlara
rağmen vergi yükünün halen %87 gibi büyük bir oranla kırsal kesim (köylü) üzerinde kalmaya
devam etmesiydi. Diğeri ise maliye politikasının dış borçların da baskısıyla ekonomik kalkınmayı
ve büyümeyi doğrudan uyaracak yapısal bir vizyondan ziyade, yalnızca bütçe açıklarını kapatma
odaklı kalmasıydı (Eldem, 1994: 168-172). Osmanlı tarihi boyunca, İbn Haldun gibi düşünürlerin
vurguladığı "düşük vergi oranlarının iktisadi canlılık ve zenginlik yaratacağı" tezi, devletin içine
düştüğü askeri ve mali zaruretler nedeniyle uzun vadede göz ardı edilmek durumunda kalınmıştır
(Sanandaji, 2020: 165).

95