Page 70 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

3. KENTSİZLEŞME VE GERİYE GÖÇ
Kentleşme sürecinde kırdan kente ucuz işgücüne dayalı kalkınma kuramlarının tersine, kentin bu

ucuz işgücünü absorbe edecek imalat sektöründeki karların düşmesi yatırımların azalması
sonucunda yeterince istihdam yaratılmaması tersine göçü yani kentsizleşmeyi beraberinde
getirmiştir. Özellikle ekonomik kriz esnasında tersine göçün kırsal alana ve hatta tarım sektörüne
doğru olduğu söylenebilir. Bu durum günümüzde gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler için
farklılıklar göstermektedir. Çünkü gelişmiş ülkelerde kentte yaşam maliyetlerinin artması, suç
oranlarının yükselmesi, güvenlik gibi nedenler, geriye göçü teşvik etmiş buna rağmen göçmenler
kentlerdeki işlerinde çalışmaya devam etmişlerdir. Buna karşın gelişmekte olan ülkelerde ekonomik
kriz zamanlarında kentlerden ayrılıp kırdaki tarımsal faaliyetlere devam edildiği görülebilmektedir.
Ekonomik krizle birlikte kentlerdeki işlerini kaybedenler kentlerden ayrılmakta ve tarımsal
faaliyetlere geri dönmektedirler. Çünkü tarım sektörü geriye göç edenlere az da olsa iş, gıda ve
barınak sağlayabilmektedir. Dolayısıyla ekonomik kriz zamanlarında geriye göçün olabileceği,
işgücünün işgücü piyasasından çekilebileceği gibi düşük verimli sektörlere bölgelere ya da doğru
yeniden dağılımının gerçekleşeceği belirtilmektedir. (Boone and Wilse-Samson, 2014:1-3).

Gelişmiş ülkelerde 1970’lerde kentleşme süreci tersine dönmüş, göç büyük kentlerden küçük
kentlere ve yine kentlerden kırsala doğru gerçekleşmiştir. Gelişmiş ülkeler için bunun nedeni, tekrar
tarım sektöründe çalışmak için değildir. Aksine kentte sanayi ve hizmetler sektöründeki işgücünün
artması buna karşılık küçük kentlerden ve kırsaldan işe gidip gelmek şeklinde olmuştur. Bir anlamda
kırsal alanlar kentleşmeye başlamıştır. Kentin sağladığı tiyatrolar, müzeler vs. kırsal alanlarda da
görülmeye başlanmıştır. Yüksek gelirli ülkelerde nüfusun %15-%30’u kırsal alanlarda yaşarken,
nüfusun yalnızca %1-%2’sinin tarım sektöründe çalışması bu olgunun kanıtıdır (Savid Satterhwaite
vd.,2010:2811). Tarihsel olarak bakıldığında kentsizleşme ve kırsal alana dönen çalışanların
sayısındaki artış, ekonomik ve politik krizler olduğunda ya da savaş durumunda gerçekleşmektedir
(Bairoch, 1988).

Gelişmekte olan ülkelerde geriye doğru göçenler; eğitimi yetersiz, oldukça yoksul, yetenekleri
yetersiz, yoksul ve yaşlı olanlar olarak belirtilmiş bu kişilerin kentte iş bulmasının oldukça güç ve
kente uyum sağlamakta zorlanan kişiler olduğu vurgulanmıştır. Beşeri sermaye yaklaşımının geriye
göçe bakışı göç edenlerin vardıkları yeri geliştirmede başarısız olmalarına dayanmaktadır. Çoğu
teorik yaklaşımda geriye göç edenlerin neden ve niçin göç ettiklerini açıklamak için beşeri sermaye
yaklaşımı kullanılmıştır (Caldwell, 1969). Beşeri sermaye yaklaşımlarından farklı olarak katmanlı
işgücü piyasası teorisine göre, geriye göç yeterli niteliklere sahip olmadığı için kentte iş bulma şansı
olmayan işgücünden kaynaklanmaktadır. Tarımın kapitalistleşmesi de piyasalar arasındaki

68