Page 48 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

nulmasını zorlaştırmaktadır. Zira kelimenin gerek günlük dilde, gerekse iktisadi hayatta yaygın olarak kullanılan
ve sözlüklerde de karşılaşılan “iki ayrı ülke parasının birbiriyle değiştirilmesi” şeklindeki anlamı3 dikkate alın-
dığında, mutlaka iki farklı ülke parasının/para biriminin birbiriyle değiştirilmesi gibi temel bir amacı veya işlevi
olmayan, ticari hayatta da esasen bu amaçla kullanılmayan senetlerin neden “kambiyo senedi” şeklinde adlan-
dırıldığını, bu kavramla bu senetler arasında nasıl bir bağlantı olduğunu anlayabilmek kolay değildir. Bu tür
senetlerin erken örneklerinde böyle bir para birimi değişimi fonksiyonunun da yer aldığı, ancak sonradan bu
şartın aranmamaya başlandığı aktarılmakta ise de4, uygulamadaki bu genişlemenin “kambiyo” kelimesinin an-
lamına da yansıyıp yansımadığı, özellikle de bu terimin mevzuatımıza girişinden itibaren hangi anlamı/anlamları
içerdiği gibi meselelere modern hukuk literatürümüzde değinilmemektedir.

İşbu çalışma, “kambiyo” ve “kambiyo senetleri” tabirinin ticaret hukukumuza mevzuat düzeyinde ilk olarak
girdiği erken dönem ticaret hukuku literatürünü esas alarak, bu kavramın içeriği konusunda modern ticaret hu-
kuku literatürümüzdeki eksikliği gidermeyi amaçlamaktadır.

II. KANUNNAME-İ TİCARET DÖNEMİNDE “KAMBİYO” KAVRAMI

Kanunname-i Ticaret5 döneminde “kambiyo” kavramı, asıl olarak ticari işlerin neler olduğunun sayıldığı, “Ticaret Ka-
nunname-i Hümayununa Zeyl”in6 [Zeyl-i Kanunname-i Ticaret] 28. maddesinde yer almıştır. Hüküm şöyledir:

“Kanunen umur-ı ticaretten addolunan mevad gerek heyet-i asliyesiyle ve gerek imâl olunduktan
sonra âhara satılmak veyahut kira ile verilmek için her nevi eşya ve erzak mübayaası ve li eceli’t-
ticare fabrikacılık ve komisyonculuk ve karada ve denizlerde ve nehir ve göllerde eşya nakli ve
bir mahalle zehâir ve emvâl ve eşya verilmek taahhüdatı ve li eceli’t ticare şunun bunun mesalihini
görmek ve füruht olunacak eşyanın müzayedesi icra olunmak için mahaller tahsis ve küşadı ve ol
mahallerin muamelatı ve tiyatroculuk misillü halk için temaşagâh küşadı sanatı ve kambiyo ve
sarraflık ve simsarlık umuru ve bankaların bilcümle muamelatı ve tüccar ve esnaf ve sarraf bey-
ninde teati olunan tahvilat ve vukua gelen bilcümle taahhüdat ve her şahıs beyninde alınıp veril-
mekte olan poliçe senedatı veyahut bir mahalden diğer mahalle nakil ve irsal olunmakta olan
akçelere dair verilen senetler ve bir şahsın emrine yazılan bonolar hususlarından ibarettir.”

Bu bakımdan Kanunname-i Ticaret döneminde kaleme alınan ticaret hukuku ile ilgili eserlerde “kambiyo” kav-
ramına ilişkin açıklamalar da ilk olarak ticari işlerin neler olduğu bahsi kapsamında yapılmıştır. Üstelik yukarıda
aktardığımız maddede koyu olarak vurgulanan kısımlarda görüleceği üzere, “kambiyo”yu takiben bu kavramla
bağlantılı olabilecek bazı başka muamelelerin ve bu arada özellikle de poliçe ve bononun ayrıca zikredilmiş
olmaları dolayısıyla, kambiyo kavramı ile özellikle poliçe kavramı arasındaki ilişkiye de değinilmiş ve bunların
bağlantısı ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Bu kapsamda söz konusu eserlerde öncelikle klasik literatürümüzdeki mutad tercihe uygun olarak “kambiyo”
kelimesinin kökeni ve sözlük anlamına işaret edilmiştir. Bu kapsamda kavramın İtalyanca’dan alındığı belir-
tildiği gibi7, bu kelimenin “mübadele etmek” 8, “nakdi nakde değiştirmek (akçe bozmak)”9, “akçe mübadelesi”10

3 Bu anlam için bkz. çevrimiçi TDK Genel Türkçe Sözlük; Kubbealtı Lugatında da “Bir ülke parasının diğer ülke para-
larıyle değiştirilmesi işi, belli bir değerdeki parayı karşılığı değerdeki yabancı bir para ile değiştirme” şeklinde benzer
bir tarif yer almaktadır (https://lugatim.com/s/kambiyo).

4 Bu yönde bkz. Poroy/Tekinalp, Kn. 154a-154b.

5 Neşir tarihi: 18 Ramazan 1266; Düstur, I. Tertip, C. I, s. 375.

6 Neşir tarihi: 9 Şevval 1276; Düstur, I. Tertip, C. I, s. 445.

7 Yanko Vitinos, Şerh-i Kanun-ı Ticaret, İstanbul, Mekteb-i Sanayi-i Şahane Matbaası, 1300, s. 5; Nazaret Hilmi, Teş-
rih-i Kanun-ı Ticaret, İstanbul, Karabet ve Kasbar Matbaası, 1303, s. 388; Ahmed Reşid, Hukuk-ı Ticaret, Birinci Kitap,
İstanbul, Dersaadet Ticaret Odası Gazetesi Matbaası, 1311, s. 107; Mehmed Celaleddin, Hukuk-ı Ticaret Dersleri, C. I,
İstanbul, Matbaa-i Hukukiye, 1328, s. 378.

8 Vitinos, s. 5; Ahmed Reşid, s. 107, yazar kelimenin Fransızca mukabilinin “change” olduğunu da ayrıca belirtmiştir;
Kazım, Ticaret-i Berriye Kanunnamesi Şerhi, İstanbul, Kasbar Matbaası, 1315, s. 37; Lyon-Caen/Renault’da ise kelimenin

46