Page 7 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

okumaya ve öğrenmeye motive edecektir.14

Stereoskopik fotoğrafçılığa duyulan yoğun ilgi beraberinde çeşitli derneklerin kurulmasını da
getirmiştir. Dünyada bu alandaki en erken dernek 1891’de Manchester açılan ve 1905’e kadar faaliyetlerini
sürdüren “The Stereoscopic Club”tır.15

1893’te “The Stereoscopic Postal Exchange Club” adıyla İngiltere’de kurulan bir başka
dernek ise 1896’da “The Stereoscopic Society” olarak isim değişikliğine gitmiştir.16 İlerleyen yıllarda
Amerika, Avustralya ve Yeni Zelanda gibi ülkelerde şubeleri açılmıştır.17 Bu dernek günümüzde hâlâ
etkinliklerini sürdürmektedir ve alanda oldukça aktiftir. Her ay buluşmalar ve her sene bir konferans
düzenlemekte, kütüphane işletmekte, bir dergi çıkarmakta, çeşitli sergiler ve yarışmalar organize
etmektedir. Bugün dernek üyeleri sadece stereo kartlarla değil aynı zamanda üç boyutlu filmlerle de
ilgilenirler. Hem bu üç boyutlu temsilleri izleme hem de üretme bakımlarından deneyim, bilgi ve
fikir paylaşımına odaklanırlar.18

Bunlardan başka günümüzde faaliyetlerini sürdüren bir dernek de Fransa’da bulunmaktadır. İsmi
“Stéréo-Club Français”dir ve Benjamin Lihou tarafından 1903 yılında kurulmuştur. Bu dernek de
yukarıdaki örnekle benzer şekilde çok çeşitli etkinlikler gerçekleştirmekte ve üyelerini bir araya
getirmektedir.19 Oldukça kapsamlı bir materyal arşivi ve stereoskopik fotoğrafçılığın kökenlerine ve
gelişimine ışık tutan eserleri bir araya getiren zengin bir kütüphanesi bulunmaktadır.

Stereo Kartlarda Osmanlı

19. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’nu çeşitli yönleriyle temsil eden stereograf üreticileri arasında
Underwood & Underwood, B.W. Kilburn, Keystone View Company, H.C. White Co. ve the Whiting View
Company vardı (şek. 5–7).20 Kimi araştırmacılar bu fotoğrafları günümüzde turistik gezilerde alınan
kartpostallara benzetirken, kimileri de Osmanlı’yı Batılı tüketicilere göre egzotize eden yönlerine dikkat
çekmektedir.21

13 Bu konuda ayrıca bkz.: Pauline Stakelon, “Travel Through the Stereoscope: Movement and Narrative in Topological
Stereoview Collections of Europe,” Media History 16, no. 4 (2010): 407–422, doi:10.1080/13688804.2010.507476.
14 Osborne, “Why Should People Use Stereoscopic Photographs,” 11.
15 David Burder, “Stereoscopic Societies,” Encyclopedia of Nineteenth-Century Photography, der. John Hannavy (New
York: Routledge, 2008), 1337.
16 Burder, “Stereoscopic Societies,” 1337.
17 Burder, “Stereoscopic Societies,” 1338.
18 “The Society,” The Stereoscopic Society, erişim tarihi 2 Ocak 2026, https://www.stereoscopicsociety.org.uk/ WordPress/.
19 “Site du Stéréo-Club Français,” Stéréo-Club Français, erişim tarihi 2 Ocak 2026, https://www.image-en-
relief.org/stereo/index.php.
20 Engin Özendes, Osmanlı İmparatorluğu’nda Fotoğrafçılık 1839–1923, 2. baskı (İstanbul: Yem Yayın, 2017), 43.
21 Özendes, Osmanlı İmparatorluğu’nda Fotoğrafçılık, 43; Bahar Gürsel, “Geç On Dokuzuncu ve Erken Yirminci Yüzyıl

6