Page 6 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

bu illüzyonist fotoğraflar için altın çağlar olmuşsa da onlara duyulan ilgi 1920’lere kadar sürmüştür.

Stereoskopik fotoğrafların böylesi bir heyecan yaratması ve farklı ülkelerden tüketicilerin yoğun
ilgisini çekmesini yorumlayan Laura Claudet şöyle yazar:

Hareketli görüntülerin icadından önce, 19. yüzyılın başında, stereoskopi dünyayı görmenin yeni ve
heyecan verici bir şeklini sunuyordu. […] Stereoskop, Amerikan evlerinde bugün televizyonun olduğu
kadar yaygındı. Daha önce hiç seyahat etme imkânı bulamayan insanlar uzak yerlere kaçabiliyordu.
Stereoskopik resimler seyahat rehberi ve eğitim aracı olarak kullanılıyordu. İnsanlar kendi evlerinde
otururken kırsal bölgelerden; antik Mısır, New York veya San Francisco’nun turistik yerlerinden
manzaralarla dünyayı gezebiliyorlardı. Büyük olaylar insanların oturma odalarına taşınıyordu. […
] 1892’deki Chicago Dünya Fuarı ve 1904’teki St. Louis Dünya Fuarı, orada olmayanlar tarafından
bile izlenebiliyordu.9

Diğer bir deyişle, stereoskopik temsil alanı kullanıcıya bir sanal gerçeklik deneyimi sunarak dünyanın
çeşitli köşelerine dair çarpıcı görüntüleri ulaşılabilir kılıyordu, optik yanılsamanın çekiciliği de buradaydı.

Stereoskopik imajlar üreten en önde gelen firmalardan olan Amerikan Underwood & Underwood,
bu tür fotoğrafçılığı çeşitli pratik ve teorik yanlarıyla ele alarak tekniğe duyulan ilgiyi canlı tutmak için
1901 yılında The Stereoscopic Photograph adlı bir dergi çıkarmaya başladı. İkinci yayın yılının sonunda
ise daha geniş bir okur kitlesine hitap edebilmek üzere derginin ismini The Traveller olarak değiştireceğini
duyurdu.10 Derginin ilk sayısının önsözünde “stereoskopik fotoğrafların eğitim ve ilham kaynağı olarak
paha biçilmez değeri”nin altı çizilerek evlerde ve okullarda (şek. 3) doğru kullanılmasının önemine işaret
edilir, ayrıca stereoskopinin “öğretici ve eğlendirici” olduğu vurgulanır.11

Aynı dergide, Osborne’un kaleme aldığı bir yazı insanların neden stereoskopik fotoğraflar
kullanmaları gerektiğini sorgular ve stereo kartların “sıradan” fotoğraflardan ne kadar üstün olduğunu
tartışır (şek. 4). Yazar, bir eğitim kurumunda başkanlık yapmış olan Walter L. Hervery’nin sözlerini şöyle
alıntılar: “Bir kişi sıradan bir fotoğrafa çıplak gözle baktığında, o an Amerika’daysa, ya da başka bir
yerdeyse, hâlâ orada olduğunu hisseder. Ancak dış dünyayı kapatan yapısıyla stereoskopta baktığında,
kendisini doğrudan doğruya sahnenin tam karşısında, bizzat onun içindeymiş gibi hisseder.” 12 Dolayısıyla,
Osborne’a göre iki farklı fotoğraf tekniğini (geleneksel ve stereo) deneyimlemenin arasındaki temel fark
yarattıkları zihinsel sonuçlardır. Bir anlamda, stereoskopik fotoğraflar turistik seyahatin sanal bir muadilini
oluşturur.13 Dahası insanlarda uyandırdığı görsel zevk onların ilgi alanlarını geliştirerek onları daha çok

9 Claudet, “Stereoscopy,” 1339.
10 “An Important Announcement,” The Stereoscopic Photograph 2, no. 2 (1902), 109.
11 Underwood & Underwood, “A First Word,” The Stereoscopic Photograph 1, no. 1 (1901), 7.
12 A. E. Osborne, “Why Should People Use Stereoscopic Photographs,” The Stereoscopic Photograph 1, no. 1 (1901), 10.

5