Page 62 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

standart kabullere dayalı ilkelerle programlanan bir tasarım anlayışına yönelmiştir. Burada tasarımın ölçütlerini
belirleyen en önemli faktörlerden biri müşteriye yönelik ucuz maliyetli, az yakıt tüketen ve bu yolla tüketici
profilinin tümüne yönelik üretilebilecek halk otomobili tasarımı normlarının oluşmasıdır. Volkswagen’in Beetle
modelinin üretildiği 1938-1974 yılları arasındaki karoseri biçiminin gelişiminde 2CV de olduğu gibi tasarımın
görselliği bozulmamış, yalnızca otomobilin teknolojiyle gelişen üretim ayrıntılarında iyileştirmelere gidilmiştir.
ABD’de ise 40’lar ve sonraları ağırbaşlılık görünümünün yavaş yavaş bırakıldığı yılları ifade ediyordu. Savaşın
ardından Amerika’nın General Motors, Chevrolet, Oldsmobile ve Ford gibi otomobil firmaları, toplumun elde
ettiği sosyal refah düzeyini ve artan yeni ürün tasarımını ürünlerinde yansıtmaya başladılar. Görselliği aşırıya
kaçan, cam çıtaları, tutamaklar, sinyal ve far yuvaları, ön panjurlar ve tamponlar gibi işlev öğelerinin “nikelaj”
ve “kromaj” ağırlıklı karoseri detayları göz alıcı parlak görüntüleriyle adeta Amerika’nın yeni refah toplumunu
ifade etmekteydi. (Tiryakioğlu, 2004).

1950’lerin gösterişli Amerikan yaşam tarzını yansıtan otomobilleri.
Detay tasarımlarında abartı ve gösterişin hakim olduğu 50’li yıllardan sonra Avrupa’da ekonomik ve
sade, akışkan hatlı otomobillerin tasarımı dikkat çekmeye başlamış; bu yöndeki biçim gelişimi beraberinde
teknik ve mühendislik alanlarındaki gelişmeleri de tetikleyerek yeni bir uyum yakalamıştır.
1960’lı yılların sonundaki ekonomik kriz ortamı ile üreticiler enerjinin önemli bir belirleyici unsur
olduğunu kavradılar. 1973 yılındaki Arap-İsrail savaşında Avrupa’ya akaryakıt dağıtımının aksaması, firmaları
daha az yakıt tüketen küçük karoserli ekonomik araçların tasarımına yöneltmiştir.
Bu yıllarda maliyetleri aşağıya çekebilmek için gelişmiş motor düzenekleriyle ve daha aerodinamik
karoseri tasarımıyla daha ekonomik yakıt tüketimi sağlanmaya çalışılmış, ürün güvenliği ile birlikte sürüş
emniyeti elde edilerek güven duygusu yaratılmak istenmiş, ses ve ısı yalıtımı, mukavemet gibi değerler
geliştirilmiş, ergonomik koşullar iyileştirilmiştir.
Bu otomobillerde kullanıcının gündelik yaşamında çok tipik olan fiziksel ihtiyaçları ürün ayrıntılarında
ön plana yansımıştır. Ayarlanabilir bagaj, yatabilen arka koltuklar, orijinal tavan donanımları ve hareketli
detaylara kolay erişim gibi özellikler geliştirilmiştir. Tasarımdaki bu yönelimler etkilerini günümüze kadar
sürdürmüştür. Bunun yanı sıra yaşanan petrol krizi, enerji tasarrufu ve çevre konularındaki kaygıları otomotiv
tasarımlarına doğrudan yansıtmıştır. (Tiryakioğlu, 2004).

61