Page 102 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

Fikret Çeltikçi, Türkiye’de üretimi yapılacak bir otomobilin pahalı olacağını ve Almanya’daki VW
arabalarının benzer fiyatlarına satılmadığı takdirde bu işin karlı olmayacağını belirtmiştir. Hatta daha da ileri
giderek şeftali üretiminin yerli araba üretmekten daha karlı olduğunu söylemiştir. Cevaben ise kongrede bulunan
Rıza Barlas, Türkiye’de bir otomobil endüstrisinin kurulmasının değil otomobil üretiminin söz konusu olduğunu
belirterek bu iki unsur arasında farklar olduğunu dile getirmiştir.13 15 Mayıs’ta toplanan kongre, projeye neden
derhal başlanmasının gerekildiğini maddeleriyle raporlayarak sunmuştur. Öte yandan Gürsel’in kongre sonrasında
Şükrü Er’e yerli otomobil üretiminin mümkün olup olmadığını sorması üzerine gelişen diyaloglar da Devrim’in
resmi adımlarının atılmasında öncü olmuştur. Bahsedilen görüşmelerden önemli noktalar şu şekildedir;
Gürsel’in yerli otomobil üretimi konusunda Şükrü Er’den fikir almasıyla birlikte Er: “Kongre kararları iyi oldu
fakat otomobil yapamayacağız. Zira memleketi yönetenler, yetkililer, sorumlular bu işe inanmıyorlar ve
karşıdırlar. Sanayi Bakanlığı’ndaki görevliler bile memleketin kalkınmasında şeftali yetiştirmeyi daha cazip
ve uygun buluyorlar. İthalatçılar telaş içinde, yılda bir milyar liralık satış mevzubahis. Propaganda için her
türlü masrafı göze alıyorlar. Belli başlı gazeteler ithalatçıların organı halinde ve konuya karşı amansız savaş
açtılar. Bu hava ve şartlar altında otomobil yapılamaz. İnanan insanlar yetki ve sorumluluğu devralmalıdır.”
demiştir. Buna karşılık Gürsel: “Yapacağız arkadaşlar! Bir komisyon kurmak lazım. Hemen, en kısa zamanda…
” cevabını vererek akabinde bir kararname hazırlanması için direktif verdi.14

Resmiyette de fikri temellerinin atılmasıyla birlikte Devrim Projesi, artık icraat yapma kısmına gelmişti.
Çeşitli direktiflerin gönderilmesiyle birlikte Ulaştırma Bakanı Orhan Mersinli ve TCDD Fabrikalar Dairesi
Başkanı Orhan Alp’in arasındaki temaslar Orhan Alp’in Bakan’a, “biz bir otomobil yapacağız, yapabiliriz”
demesiyle başlamıştır.15 TCDD’de yapılan toplantılarla birlikte 14 Haziran günü Başbakanlık’tan Ulaştırma
Bakanlığı’na gönderilen yazıda TSK’nin kullanabileceği arazi tipi yerli bir otomobil istenmekteydi ve ekte de
bunun için 500 bin liralık çek sunulmuştu. Akabinde ertesi günü Ulaştırma Bakanı Orhan Mersinli başkanlığında
Özel Proje İdare Meclisi kuruldu ve görev dağılımları belirlendi. Bu projede doğrudan TCDD’nin
görevlendirilmesinde ise birkaç etken mevcuttu ve bunlardan en önemlisi, TCDD’nin bakım ve onarım
maksadıyla işlettiği ve özellikle yedek parça üretimi yaptığı Ankara, Eskişehir, Sivas ve Adapazarı’ndaki mevcut
fabrikaların teknik kapasitelerinden yararlanılmak istenilmesiydi. Tabii öte yandan bahsedilen yıllarda
TCDD’nin mevcut mühendis ve teknik kadrosundaki zenginlik de önemli bir etkendi. 16 Haziran’da ise TCDD
Ankara binasında gerçekleşen toplantıda projenin sorumlu ekiplerine, Orhan Mersinli tarafından
Başbakanlık’tan gelen “acele” ve “gizli” başlıklı yazılar okundu. Başbakanlık’tan gönderilen yazıların içeriğini

1 Serkan Güneş, Türk Toplumu ve Otomobil, SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Mayıs 2012, s. 216.
2 Süleyman Aşık, İlk Kez Yayınl13 Aşık, 2020, s. 53-55.
14 Aşık, 2020, s. 57.
15 Arzu Yıldız, Cer Atölyelerinde Başlayan Serüven, Mühendis ve Makina Dergisi, Mayıs 2007, s. 51, 52.
anan Arşiv Belgeleriyle Bir Devrin Hikâyesi: Devrim Arabaları, Kopernik Yayınları, İstanbul, 2020, s. 25.

101