Page 98 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

Devrim Arabaları ve Türk Otomotiv Sanayisine Etkisi

Ahmet Taner Barmak

Sanayi Devrimi’nin başlangıcından beri yine bu devrimin ürünü olan hiçbir üretim, otomobil kadar
devletleri, toplumları ve dünyayı biçimlendirme etkisine muvaffak olamamıştır. Sanayileşmenin başladığı ve
yayıldığı coğrafyalarda zaman içinde otomobil, bir üretim ve pazarlama sektörü olmaktan çok temel ihtiyaç halini
alır duruma gelmiştir. Buradaki temel etkenlerden birisi otomobilin, belirli işlerin ve belirli görevlerin diğer ulaşım
araçlarına göre daha hızlı ve mobil şekilde yapılabilmesidir. Tabii öte yandan toplumlarda bir refah ve statü
göstergesi olarak baş göstermesi de ilerleyen zamanlarda otomobilin bir temel ihtiyaç durumu kazanmasına
sebebiyet vermiştir. Tabii bu sonucu yaratan sebeplerin de üzerinde durmak gerekir ki başlıca sebeplerinden
birisi otomobilin, neredeyse her dönemde fiyatının belirli bir kesim tarafından karşılanabilecek durumda
olmasından kaynaklıdır. Bu durum yakın geçmişle beraber kendisini; herkesin cebine uygun otomobiller üreten
pazarın etkisiyle de birlikte yerini, sahip olup olmama durumundan çok sahip olunanlar arasındaki rekabete
bırakmıştır. Sanayi Devrimi’nden günümüze kadar olan süreçte otomobil; kültürel açıdan gücün, refahın ve
statünün göstergesi olurken politik açıdan özgürlüğün ve bireye özel olmanın göstergesi haline gelmiştir.1 Öte
yandan geniş bir çerçevede bakıldığında ise otomobil, toplumların ve devletlerin iftihar kaynağı ve iktisadi
kalkınmanın ateşleyici unsurudur. Kalkınmadaki önemli rolüyle birlikte otomobil, neredeyse her alanda
kullanıma ihtiyaç duyulmasıyla da beraber gündelik hayatın her noktasında görülür olmaya ve gündelik hayatın
bir parçası olmuştur.

Avrupa ve Amerika merkezli gelişen ve yoğun şekilde ihracatı yapılan otomobil sektörünün Türkiye’de
resmi ve fiziki şekilde görülmeye başlaması ise Ford Motor Company’nin İngiltere temsilciliğinin 1929 yılında
Türkiye’de montaj üretim hattını oluşturmasıyla olmuştur. Bu girişim Türk hükümeti ile birlikte yönetiliyordu fakat
montaj hattının kurulduğu sene 1929 Ekonomik Buhranı’nın çıkması sebebiyle girişim yarım kalmış oldu.2 Fakat
Türk otomotiv sanayiinin temellerinin atılması ve gelişmesi ise 1950’li yıllara dayanmakla beraber 60’ların
sonu ve 70’lerde montaj sanayiinde büyük bir tecrübe kazanılması ile devam etmiştir. Bu süreçte Türkiye’de
ilk kez otomotiv sektörüne dair üretilen ürün Türk Willys Overland LTD. Şirketi tarafından ordunun hizmetine

1 Serkan Güneş, Türk Toplumu ve Otomobil, SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Mayıs 2012, s. 216.
2 Süleyman Aşık, İlk Kez Yayınlanan Arşiv Belgeleriyle Bir Devrin Hikâyesi: Devrim Arabaları, Kopernik Yayınları, İstanbul, 2020, s.
25.

97