Page 101 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

üstünde durmuş ve bu konuda faaliyetlerin yapılması gerektiğinin altını çizmiştir. Kemal Kurdaş ise aynı toplantıda
bu konuyu planlaması gereken kurumun DPT olduğunu belirtmiş ve projenin olurunun onayını DPT’ye bırakmıştır.
Diğer yandan ise Gürsel’in kurulda ifade ettiği sözler diğer açıklamalarıyla zıtlık oluşturacak şekildedir: “Bu iş
çok tetkike muhtaçtır. Zaten dünya piyasasında rekabet etmek için otomobil yapacak değiliz. Bizim hesabımız
dışarıya verdiğimiz paraların memlekette kalması ve iş sahası açılması müstenittir. Bazı İktisadi Devlet
Teşekkülleri gibi, bizi her sene zarara sokacaksa, o vakit olmayabilir. Böyle bir sanayinin tam olarak
kurulabilmesi için en az 5 sene geçmesi lazımdır.”9 Toplanan bu kuruldan da anlaşılacağı ve tutanaklar
incelendiğinde görüleceği üzere Gürsel, birkaç hafta önceki hevesli demeçlerinden sonra birbiriyle örtüşmeyecek
görüşler belirtmiştir. Fakat yine bu kuruldan sonra Sanayi Bakanı Şahap Kocatopçu’nun istifa etmesi ise ilginç bir
noktadır. Zira vefatına yakın Şükrü Er’e vereceği bir demeçte Gürsel, kalbi yanık bir sanayi bakanına denk
gelmediklerini ve gelenlerin hep “uyuttuğunu” belirtmesi ise istifanın ardındaki perdeyi aralamaya az da olsa
yetmiştir.10 Netice itibariyle 30 Mart’ta toplanan Bakanlar Kurulu’ndan da resmi bir sonuç çıkmamıştır.

Devrim

Günden güne artan kamuoyundaki yerli otomobil ilgisi, 22 Nisan tarihine kadar herhangi bir resmi
girişimle sonuçlandırılmamıştı fakat 22 Nisan’da Başbakanlık’tan Ulaştırma Bakanlığı’na gönderilen “acele”
ibareli yazı Devrim Projesi’nin ilk resmi adımını oluşturmuştur. Gönderilen yazıda Devlet Demir Yolları’nın
yapılacak olan projede görevlendirilmesi istenirken aynı zamanda Sivas, Adapazarı ve İzmit fabrikalarının
birisinde Türkiye’ye has örnek bir otomobil motoru imali ve yerli bir otomobil numunesi oluşturulması
istenmekteydi. Burada önemli bir husus ise ilerleyen sayfalarda da üzerinde durulacağı üzere gönderilen bu
yazıda “numune” ibaresinin kullanılmasıydı. Proje, yerli bir otomobilin yapılabilirliğini test edecek ve ona göre
bir süreç doğuracaktı.11 15 Mayıs’ta düzenlenecek olan Otomobil Endüstrisi Kongresi ise yine Devrim
Projesi’nin doğuş aşamasındaki önemli gelişmelerden birisidir. Üç gün sürecek olan bu kongrede Cemal Gürsel,
yerli otomobil davasının kendi davası olduğunu açıkça belirterek ayriyeten yine bu kongrede, “Türkiye’de yerli
otomobil yapılacaktır” gibi kesin bir ifadeyle de konudaki net duruşunu tekrardan belirtmiştir.12 Öte yandan
yine bu kongrede Sanayi Bakanı İhsan Soyak yerli otomobil fikrine, kendisinden önceki Bakan Kocatopçu’nun
görüşlerinden daha ılımlı ve olumlu şekilde yaklaşarak kongredeki ihtisaslı kişileri yerli otomobil fikrine
yanaştırmıştır. Kongrenin devam eden günlerinde eski Bakan Kocatopçu ile birlikte Avrupa seyahatine çıkan

9 a.g.e. s. 47. / Koçak, 27 Mayıs Bakanlar Kurulu Tutanakları II. Cilt… , s. 980-994.
10 a.g.e. s. 136. / Şükrü Er, Cemal Gürsel ve Otomobil Endüstrimiz, Mühendis ve Makina Dergisi, sayı 115, 1967,
s. 211.
11 a.g.e. s. 48, 49.
12 Muhittin Şimşek, Cumhuriyet Dönemi Endüstrileşme Maceramız, Yarım Kalan Devrim Rüyası, Alfa Yayınları, İstanbul, 2006, s. 32.
Kongre’deki çalışmalar için ayriyeten bkz. s. 31-41.

100