Page 89 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

OSMANLI’DAN CUMHURİYET’E EKONOMİK YAPININ DÖNÜŞÜMÜ

Bayezıt UYANIR1

ÖZ
Bu çalışma, Osmanlı İmparatorluğu’ndan Türkiye Cumhuriyeti’ne uzanan süreçte ekonomik

yapının tarihsel dönüşümünü incelemektedir. Analiz, klasik Osmanlı ekonomik sisteminin kurumsal
özelliklerinden başlayarak 19. yüzyılda yaşanan küresel kapitalist dönüşümün Osmanlı ekonomisi
üzerindeki etkilerine ve Cumhuriyet’in ilk yıllarında geliştirilen milli iktisat politikalarına kadar
uzanmaktadır.

Osmanlı ekonomik yapısı uzun süre devlet merkezli ve iaşe temelli bir sistem olarak varlığını
sürdürmüş ancak sanayi devrimi sonrasında ortaya çıkan yeni küresel ekonomik düzen karşısında
yapısal bir dönüşüm geçirmek zorunda kalmıştır. Tanzimat dönemi ile birlikte dışa açılma süreci
hızlanmış, bu durum ekonomik bağımlılığı artırmıştır. II. Meşrutiyet döneminde ortaya çıkan milli
iktisat anlayışı ise yerli üretimi ve ekonomik millileşmeyi hedefleyen bir yaklaşım olarak dikkat
çekmektedir. Cumhuriyet döneminde ise bu düşünce devletçilik politikaları aracılığıyla
kurumsallaşmış ve ekonomik kalkınma stratejisinin temelini oluşturmuştur.

Bu çalışma, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan ekonomik dönüşümü ele alarak tarihsel bir
değerlendirme sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Osmanlı ekonomisi, Cumhuriyet ekonomisi, milli iktisat, devletçilik,
ekonomik dönüşüm.

ABSTRACT
This study examines the historical transformation of the economic structure from the Ottoman

Empire to the Republic of Türkiye. The analysis begins with the institutional characteristics of the
classical Ottoman economic system and extends to the impact of global capitalist transformation in
the 19th century, as well as the national economic policies developed in the early Republican era.
The study particularly focuses on changes in production relations, the redefinition of the state’s role
within the economic system, and the development of the idea of economic independence.

The Ottoman economic structure long functioned as a state-centered and provisioning-based
system; however, it underwent structural transformation under the influence of the new global
economic order that emerged after the Industrial Revolution. With the Tanzimat period, the process
of economic openness accelerated, leading to increased dependency. The “national economy”
approach that emerged during the Second Constitutional Era emphasized domestic production and
economic nationalism. In the Republican period, this idea was institutionalized through statist
economic policies and became a core element of the development strategy.

1 Atılım Üniversitesi, Öğretim Görevlisi.

87