Page 82 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

Katılım Bankaları Kar Payı Oranlarını

Etkileyen Faktörler: Mevduat Faiz Oranları ve

Kar Payı Oranlarının Yakınlığıyla İlgili Bir Değerlendirme1

Mehmet Kemalettin ÇONKAR2-

Halilibrahim GÖKGÖZ3

GİRİŞ

Ribanın (faizin) İslam’da yasak olması nedeniyle faizsiz bankacılık iddiasıyla hayata geçen ‘katılım ban-
kaları’, bu amaçla birçok ürün geliştirmişlerdir. Teorik olarak fon kullandırmaya yönelik birçok ürün sayılmakla
birlikte, uygulamada en yoğun olarak kullanılan ürün, kar/zarar ortaklığı esaslı yöntemler değil ‘murabaha’
isimli fon kullandırma yöntemidir.

Çalışmamızda, konuyla ilgili olarak gözden geçirebildiğimiz çalışmalardan farklı olarak, kar payı oranları
ile mevduat faizi oranları ve makroekonomik değişkenler arasındaki ilişki yapısal kırılmalar dikkate alınarak
incelenmiştir. Bir VAR modelinde, modeldeki değişkenlerde dikkate alınmayacak yapısal kırılmalar, modelin
ortaya koyduğu sonuçların gerçekten sapmasına neden olabilir. Ancak kurulacak modellerde yapısal kırılmaların
keskin bir biçimde olduğunu dikkate almak da gerçeği yansıtmayabilir. Bu nedenle araştırmadaki değişkenlerle
kurulacak VAR modelinde yapısal kırılmaları keskin olmayan biçimde (Fourier) dikkate almak sonuçların ger-
çekten daha az sapmasını sağlayabilir. Bu yüzden kar payının; mevduat faizi, TÜFE ve USD/TL ile ilişkisinin
yapısal kırılmaları dikkate alan analizlerle incelenmesi önem arz etmektedir.

Katılım bankalarında fon kullandırma yöntemleri arasında murabaha’nın payı %90’ı aşmaktadır. Söz
konusu yöntemle ilgili olarak en çok yapılan tartışma ise bu bankaların fon kullandırmada uyguladıkları vade
farkının geleneksel bankaların uyguladığı faiz oranıyla hemen hemen aynı seviyelerde olduğu ve aynı yönde
seyrettiğidir. Çalışmamızda hem bu iddia ekonometrik olarak test edilmiş hem de bu olgudan hareketle mura-
baha yöntemi ve faiz ile ilgili bir değerlendirme yapılmıştır.

Birçok yazar; belirttiğimiz durumun ortaya çıktığı ‘murabaha’ uygulamasının aslında faizsiz bir yöntem
olarak kabul edilmesi hususunu tartışmaktadırlar. Biz ise aynı gerçeğe diğer taraftan bakarak; devletin çok ciddi
düzenlemeleri çerçevesinde faaliyet gösteren klasik bankalardaki mevduat ve kredi faizinin Kur’an-ı kerimde
yasaklanan riba ile aynı şey olup olmadığının da tartışılmasının gerektiğini belirtmek istiyoruz. Bazı alimler
‘Kur’an’da yasaklanan ribanın katlı veresiye faizi olduğunu buna mukabil ilk akit sırasındaki fazlalığın (faizin)
riba kapsamında olmadığını’ belirtmişlerdir.
1 Bu çalışma, 2021 yılında İşletme Araştırmaları Dergisi Cilt: 13, Sayı: 1’de yayınlanmıştır. Makale erişim linki:
https://dx.doi.org/10.20491/isarder.2021.1131
2 Prof. Dr., Afyon Kocatepe Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İşletme Bölümü, e-posta:
conkar@aku.edu.tr, Orcid No: 0000-0001-5378-3801
3 Dr., Afyon Kocatepe Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İşletme Bölümü, e-posta: hgokgoz@aku.edu.tr,
Orcid No: 0000-0001-8000-9993

80