Page 61 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

Holosen döneminin başlangıcı Yakındoğu’da Neolitik Çağ’ın başlangıcıyla eş zamanlıdır. “Yeni Taş
Çağı” anlamına gelen Neolitik Çağ, taş alet üretiminde kullanılan tekniklerin değişiminin ötesinde avcı-toplayıcı
besin elde etme stratejisini benimsemiş göçebe insan topluluklarının, yerleşik hayata geçerek, bitkilerin ve
hayvanların evcilleştirilmesine dayanan yeni bir ekonomik modeli benimsedikleri çağ olarak, insanlık tarihinde
daha sonraki binlerce yıl içerisinde yaşanacak birçok önemli gelişmenin temelini oluşturmaktadır.

Yerleşik hayat, tarım ve hayvancılık, günümüz uygarlık seviyesine ulaşma sürecimizde anahtar role sahip,
önemli stratejilerdir. Köylerden, kasabalara, kasabalardan kentlere, kentlerden devletlere ve devletlerden
imparatorluklara geçiş sürecinde yerleşik yaşam ile birlikte gerçekleşen tarımsal faaliyetler, toplulukların
toplumlara dönüşme sürecindeki başlıca faktörler arasında kabul edilebilir.

Neolitikleşme sürecinde insan toplulukların, avcı-toplayıcılıktan tarımsal faaliyetlere geçişine sebep olan
faktörler arkeoloji, antropoloji ve birçok farklı bilim dalı açısından önemli bir tartışma konusu olarak
görülmektedir.

Gordon Childe tarımın ortaya çıkışına sebep olarak Pleistosen sonu iklim değişikliklerini gösterir.
Yakındoğu’da kuraklığın etkisiyle canlılar su kaynakları açısından zengin az sayıdaki vahalara odaklanmışlardır.
Kuraklığa karşı evcilleştirmeyi bir çözüm olarak görmüşlerdir5.

Robert John Braidwood, bitki ve hayvanların evcilleştirilmesine dayanan bir ekonomik modelin insan
toplulukları arasında benimsenmesine sebep olarak kültürel gelişimi öne çıkarmaktadır. İnsanlık Paleolitik
Çağlardan itibaren devam eden gelişim sürecinin sonucunda bitkileri ve hayvanları evcilleştirebilecek bir
kültürel birikime sahip olmuştur. Elde edilen bu birikim, bitki ve hayvanların evcilleştirilmesine imkân
sağlamıştır6.

Lewis Binford, Kent Flannery ve Marc Cohen tarım ve hayvancılığın ortaya çıkışında temel faktör olarak
nüfus baskısını görürler. Holosen’in başlangıcındaki uygun iklim koşulları insan topluluklarının yerleşik yaşama
geçişini hızlandırmıştır. Uygun iklim koşulları ve yerleşik hayatın bir sonucu olarak, nüfus zaman içerisinde
artış göstermiştir. Ancak artan nüfus ile doğru orantılı olarak avcı ve toplayıcılık vasıtasıyla yeteri kadar besin
sağlanamaması sorununa çözüm olarak tarım ve hayvancılığa dayanan daha güvenilir bir besin elde etme modeli
benimsenmiştir7.

Barbara Bender bir besin elde etme stratejisi olarak tarımın benimsenmesindeki temel faktörü ekonomik
sebeplerle açıklar. Tarım sonucunda kontrol edilebilen üretim boyutları sayesinde ortaya çıkan artı ürün, artık
bir değiş tokuş aracı olarak görülmüştür. Dolayısıyla tarım aynı zamanda ticari bir meta olarak tanımlanmıştır8.

5 Childe, 2010: 54-78.
6 Braidwood, 1995: 41.
7 MacNeish, 1991: 16-17.
8 Price, Gebauer, 1992: 3.

60