Page 60 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

Tarihöncesi Dönemlerde Beslenme

Doç. Dr. Fevzi Volkan GÜNGÖRDÜ*

Beslenme, dünya üzerindeki tüm canlıların yaşamlarını devam ettirmeleri sürecindeki temel unsur olarak
kabul edilebilir. Yaşam ile ölüm arasındaki sürecin devamlılığı açısından her canlı beslenmek zorundadır.
İnsanlığın günümüz uygarlık seviyesine ulaşma sürecinde de beslenme anahtar bir role sahiptir. Besin elde
etme stratejilerinde zaman içerisinde gerçekleşen değişimler atalarımızın yaşam biçimlerinde köklü değişimlere
neden olmuştur.

İnsanlığın besin elde etme stratejilerindeki değişimler beş farklı evre kapsamında tanımlanabilir;
toplayıcılık, toplayıcılık-leş yiyicilik, toplayıcılık-küçük çapta avcılık, toplayıcılık-örgütlü ve geniş çapta avcılık,
tarım-hayvancılık1. Toplayıcılık temelli beslenme, yüzbinlerce yıl insanlığın temel besin elde etme stratejisi
olarak varlığını sürdürmüştür2. Ancak iklimsel değişikliklerin sağladığı avantajlar sayesinde yerleşim
stratejilerinde yaşanan değişim, beslenme stratejilerinde de köklü değişimlerin yaşanmasına neden olmuştur.

Tarihöncesi dönemlerde yaşanan iklim değişikliklerinin anlaşılması sürecinde buz çekirdekleri vasıtasıyla
gerçekleştirilen izotop analizleri önemli veriler ortaya koymaktadır. Bu veriler buzul çağlarından günümüz
iklim koşullarına geçiş sürecinin tek yönlü, düzenli bir değişim olmadığını ortaya koymaktadır3.

MÖ 13.000 civarında dünya üzerinde sıcaklık değerlerinde yaşanan ani yükselme bilim dünyasından
“Bølling–Allerød Interstadial” dönemi olarak adlandırılır. Sıcaklığın buzul çağları seviyelerinden günümüz
değerlerine ulaştığı başlangıç aşamasından sonra, iki bin yıllık süreç içerinde sıcaklık değerleri belli
dalgalanmalar gerçekleşse de gene olarak düşüş eğilimindedir. Bu düşüş eğilimi MÖ 11.000-10.000 arasında
doruk noktasına ulaşır. Sıcaklık seviyelerinin tekrar Buzul Çağ seviyelerine indiği bu değişim süreci literatüre
“Younger Dryas” dönemi olarak geçmiştir. Bu dönemde yağış oranları azalır ve yaşam koşulları tekrar buzul
çağlarının ağır koşullarına dönüşür. MÖ 10. binyılın ortalarında bu dönemin son bulmasıyla beraber, şu anda
içinde bulunduğumuz Holosen dönemi başlar. Sıcaklık değerleri günümüz seviyelerine ulaşır ve iklim, yaşam
için çok daha uygun bir hale gelir.4

* Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Arkeoloji Bölümü
1 Özbek, 2020: 83.
2 Özbek, 2020: 84.
3 Barker, 2026: 116.
4 Barker, 2026: 116.

59