Page 93 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

Nasrî Saraylarında Mimari Oluşum ve Epigrafi

Elhamra’daki Nasrî Sarayları, Komares Sarayı ve Aslanlar Sarayı olmak üzere iki ana bölüme ayrılır.
Komares Sarayı’nda yazıtların bulunduğu üç temel mekân mevcuttur: Mersinli Avlu, Kayık
Odası ve Komares Salonu (Büyükelçiler Salonu). Aslanlar Sarayı’nda ise yazıtların yer aldığı beş alan
bulunmaktadır. Bunlar; Aslanlı Avlu, Abencerrages Salonu, Krallar Salonu, İki Kız Kardeş Salonu
ve Lindaraja Seyir Terası’dır (şekil 1). Şiirsel yazıtlar ve Kur’ân yazıtları, her iki sarayda da benzer temalar
altında toplanmıştır. Şiirsel yazıtların temaları; betimleyici şiirler, dinî şiirler, tarihsel bilgi veren şiirler,
kozmik şiirler ve şairi belli olmayan ancak Elhamra’da sıkça rastlanan anonim şiirler olmak üzere beş
kategoriye ayrılmaktadır. Kur’ân yazıtları ise; Tanrı’nın yaratımını anlatan ayetler, ibadet eylemini konu
alan ayetler, tevhid yazıtları, inanmayanlara yönelik uyarı ayetleri, Tanrı’nın mutlak hâkimiyetini ifade
eden ayetler, Tanrı inancını vurgulayan ayetler, Tanrı’nın bağışlayıcılığını öne çıkaran ayetler ve nimet
ayetleri olmak üzere sekiz temaya ayrılmaktadır. Bu tematik dağılım; yazıtların mekân içinde tesadüfi
değil, belirli bir mekânsal hiyerarşi ve deneyim kurgusu doğrultusunda yerleştirildiğini göstermektedir.34

Komares Sarayı

Komares Sarayı’nın merkezinde bulunan Mersinli Avlu’nun kuzey–güney cepheleri, yedi benzer
kemerin altında yer alan galerilerden oluşmaktadır. Avluya batıdaki Meşveret Salonu’ndan ve
doğudaki Aslanlar Sarayı’ndan erişilebilmesi; bu mekânın Nasrî Sarayları’nın kalbinde yer aldığını ve iki
önemli yapıyı birbirine bağlayan bir geçiş noktası olduğunu göstermektedir.35 Ayrıca, saray-şehrin bütünü
içinde merkezi bir konumda bulunan Komares Sarayı, bu yerleşim düzeni sayesinde en ayrıcalıklı ve en
önemli mevkiye sahiptir.

Öte yandan Komares Sarayı, saray-şehir içinde en yoğun yazıt programına sahip mekânlardan biridir.
Saray-şehirdeki hiçbir diğer yapı, bu ölçüde çok sayıda ve tekrar eden Kur’ân yazıtı barındırmamaktadır.
Geç dönem restorasyon müdahaleleri sırasında zarar görmüş ve günümüze ulaşamamış yazıtların bulunma
ihtimali göz ardı edilemese de Komares Sarayı’nda günümüze ulaşan, bazıları birden fazla tekrarlanmış
olmak üzere toplam yirmi altı Kur’ân yazıtı ve on üç adet şiirsel yazıt tespit edilmiştir.36

Bu genel çerçevenin ardından, Komares Sarayı’nın yazıt programının mekânsal örgütlenmeyle
ilişkisini incelemek amacıyla, sarayın merkezinde yer alan Mersinli Avlu’dan başlanacaktır. Mimari düzeni
ve sembolik göndermeleriyle bu avlu, saray bütününün kurgulanmasında belirleyici bir role sahiptir.
Mersinli Avlu’nun merkezinde dikdörtgen planlı bir su öğesi bulunmaktadır. İslam düşüncesinde cennet

34 Kumsal Temizsoylu, Alhambra Telling: A Study on the Epigraphy and Architecture of the Palace-City of the Nasrids,
yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi, 2024.
35 D. Fairchild Ruggles, Gardens, Landscape, and Vision in the Palaces of Islamic Spain (University Park, PA: Penn State
Press, 2000), 187.
36 Bu makalede geçen tüm yazıtların konumları ve tam listesi için bkz. Temizsoylu, Alhambra Telling, Ekler B–D.

92