Page 89 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

1370’li yıllarda başlanmıştır.16 Bu bağlamda, yazıtlarda geçen hükümdar isimleri, söz konusu yapının
doğrudan o hükümdar tarafından inşa ettirildiğine dair kesin kanıtlar sunmamaktadır. Bunun başlıca nedeni,
Nasrî Saraylarının restorasyonundan ve yeni inşa aşamalarından sorumlu olan V. Muhammed’in, babası
ve dedesi tarafından yaptırılmaya başlanan bazı alanlarda onların adını geçirme isteği olabilir. Bu
tarihsel katmanlar, Nasrî Sarayları’nın mimari gelişimini salt bânîlik ve inşa evreleri üzerinden açıklamanın
sınırlılıklarını ortaya koymaktadır. Hükümdar adlarının yazıtlardaki varlığı, yapının tek bir hükümdar
tarafından tasarlandığını kesin biçimde kanıtlamaktan ziyade, hanedanlığın sürekliliği ve iktidar söyleminin
bir parçası olarak okunmalıdır. Bu nedenle, Elhamra’daki yazıtları yalnızca tarihleme araçları olarak ele
almak yerine, mekân, kullanım ve deneyimle kurduğu ilişkileri analiz etmek daha verimli bir yöntem
sunmaktadır. Yazıtların hangi mekânlarda yoğunlaştığı, hangi temaların tekrar ettiği ve bu temaların bezeme
programı ve mimariyle nasıl birlikte çalıştığı soruları, Elhamra’nın Nasrî bağlamda nasıl algılandığını ve
kurgulandığını anlamak için temel bir analitik zemin sağlar. Bu doğrultuda bir sonraki bölüm, saraydaki
yazıtların metin yapısını ve onları kaleme alan şairlerle kurduğu ilişkiyi ele alarak mekânsal çözümlemeye
gerekli kavramsal altyapıyı oluşturacaktır.

Elhamra Sarayı’nda Yazıtlar

Müslüman kültürlerinde yazı, tarih boyunca iletişimin temel aracı olarak kullanılmıştır. Binlerce yıl
boyunca mesaj iletmek, toplumu bir arada tutmak ve sürekli hatırlatma işlevi görmek için başvurulan en
önemli araç olmuştur. Grabar, bu durumu sadece Kur’ân’ın yazılı olarak yayılmasına değil, Müslüman
ahlakında hayatın geçiciliği anlayışına ve bunun sürekli hatırlatılarak insanları ahirete hazırlama işlevine
dayandırır. Ona göre bu gerçek hem sözlü hem de yazılı olarak nesiller boyunca aktarılır ve Müslüman
toplumu bir arada tutar.17 Elhamra’daki yazıtlar bu görüşü doğrulamaktadır. Ancak, bu yazıtlar hem dini
hem de seküler niteliktedir. Bu makalede Elhamra’da bulunan yazıtlar üç kategoride ele alınacaktır:
bilgilendirici yazıtlar, Kur’ân yazıtları ve şiirsel yazıtlar. Bilgilendirici yazıtlar sarayda oldukça az
bulunmakla birlikte, üzerinde bulunduğu yapının ne zaman, kim tarafından ve ne için yaptırıldığı hakkında
kısa bilgiler verir. Ancak daha önce de belirtildiği üzere, bu yazıtlarda bir hükümdarın adının geçmesi, o
yapının tek bânîsi olduğu anlamına gelmez.

Kur’ân yazıtları, doğrudan surelerden veya surelerin belirli ayetlerinden alınmış kısımları içerir. Yer
aldıkları odalar ve anlamsal bağlantılar, saray-şehir içinde İslami bir mesaj iletmenin ötesine geçer. Öte
yandan, dönemde saray halkının bu ayetlere aşina olduğu ve okuma-yazma bilmeseler bile yazıtın hangi
ayete ait olduğunu yalnızca görsel formuna bakarak anlayabildikleri muhtemeldir.18 Ayrıca, Kur’ân

16 A.g.e., 24.
17 Oleg Grabar, The Mediation of Ornament (Washington: Princeton University Press, 1992), 110-111.
18 April L. Najjaj, The Alhambra in Comparative Perspective: Towards a Definition of Palace-Cities (Doktora tezi, Boston
University, 2005), 23.

88