Page 85 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

Elhamra’daki Nasrî Saraylarında

Yazıtlar ile Mekân Arasındaki Diyalog:

Epigrafik Programın Bütüncül Okuması

Kumsal Temizsoylu*

Giriş

Orta Çağ İslam dünyasının mimarlık tarihini çalışmak, gerek birincil kaynakların kısıtlılığı gerekse
günümüze ulaşabilmiş mimari yapıların azlığı nedeniyle metodolojik açıdan ciddi zorluklar barındırır. Bu
bağlamda Elhamra Sarayı, istisnai bir konuma sahiptir. İber Yarımadası’nın son Müslüman gücü olan Nasrî
Hanedanı (1238–1492) tarafından Gırnata’daki (Granada) Sabika Tepesi üzerine inşa edilen Elhamra, tekil
bir saray yapısından ziyade bir saray-şehir olarak tasarlanmıştır. Günümüze bütünlüğüyle ulaşabilmiş tek
Orta Çağ İslam sarayıdır. Duvarlarını ve mimari unsurlarını kaplayan yoğun yazıt programı, Elhamra’yı
çağdaşı Orta Çağ İslam yapılarından ayıran temel özelliklerden biridir. Bu yazıtlar, yapının işlevi ve anlamı
üzerine önemli ipuçları sunar.

Bu özgün niteliği sayesinde Elhamra, akademik literatürde uzun süredir ilgi odağı olmuştur. Ancak
mimarisi ile yazıtları arasındaki ilişkiye dair çalışmalar, genellikle belirli mekânlar üzerinde yoğunlaşmıştır.
Ancak, odalar ve avlular arasındaki geçişler, mekânsal süreklilikler ve bu kesişim noktalarında ortaya
çıkan anlam katmanları yeterince irdelenmemiştir.

Bu makale, her bir birimi birbirinden kopuk parçalar olarak tanımlamak yerine, mimari ve epigrafik
verileri bütüncül bir perspektifle ele alarak mevcut literatüre katkı sunmayı amaçlamaktadır. Çalışmanın
temel hareket noktası, Elhamra’yı birbirinden bağımsız birimlerin toplamı olarak değil, ilişkisel bir bütün
olarak değerlendirmektir. Yazıtlar aracılığıyla mekânlara yüklenen olası işlev ve anlamları bu bütünlük
içinde yeniden yorumlamayı hedeflemektedir. Elhamra, klasik anlamda bir Orta Çağ İslam sarayı
tipolojisinden ziyade, birbirine eklemlenen yapılardan oluşan özgün bir saray-şehir olarak okunmalıdır.1
Bu bakış açısı, literatürdeki parça odaklı yaklaşımın ötesine geçerek, Elhamra’nın mekânsal ve epigrafik
mantığını daha geniş bir çerçevede anlamlandırmayı mümkün kılar.

Öte yandan, Elhamra’nın incelenmesini karmaşıklaştıran bazı unsurlar bulunmaktadır. Bunların
başında, yirmi üç Nasrî sultanı kapsayan ve iki yüzyılı aşan çok katmanlı inşa evreleri gelir.2 Reconquista3

* Koç Üniversitesi Arkeoloji Sanat Tarihi Bölümü Doktora adayı
https://orcid.org/0009-0007-8036-4670

1 Robert Irwin, The Alhambra (Cambridge: Harvard University Press, 2004), 21.
2 Inas Aly Alkholy, “A Study of the Poetic Transformation of the Visual Images of Paradise in the Alhambra Palace in
Theophile Gautier’s Prose and Poetry of Andalusia” (Doktora Tezi., Ohio University, 1995), 19.
3 Reconquista: İber Yarımadası’nda Hristiyan krallıklar tarafından İslam topraklarının yeniden fethi.

84