Page 40 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

Bireysel ve Toplumsal Açıdan İslam’da Kadın

Doç. Dr. YASEMİN BARLAK*

GİRİŞ
İnsan toplumsal bir varlıktır. Düşünce ve davranışları yaşadığı toplumun yapısı ve değer yargıları ile
şekillenir. İçinde bulunduğu toplum bireyden ortak inanç, ortak değerler, ortak tutum ve davranışlar
geliştirmesini bekler. En küçük toplumsal yapı olan aile ile başlayan bu ortaklık bir millete, bir devlete, bir dine
ve bir medeniyete mensubiyetle en geniş çerçeveye ulaşır. Ancak onun toplumsallığı aynı zamanda birey olarak
kendini fark etmesiyle gerçek değerini bulur. Zira toplumsallaşma sözlükte “bireyin kişilik kazanarak belli bir
toplumsal çevreye hazırlanması, toplumla bütünleşmesi süreci” (Türk Dil Kurumu, t.y.) anlamına gelmektedir.
Bireyin bu iki özelliği gerçekleştirme ortamı oluştuğunda ideal insan ve ideal toplum meydana gelir. Aksi
durumda, iki sonuçla karşı karşıya kalınır. Birincisi birey olduğunu fark edemeyen insan kendini tamamen bağlı
olduğu topluluğun iradesine bırakır, ikincisi ise bireyselliği öne çıkaran insan toplumla dengeli bir ilişki kuramaz
ve kendini toplumdan soyutlar ya da toplumun beklentilerine karşılık vermediği için dışlanır. Dolayısıyla
insandan beklenen bu iki özelliği bir arada ve gerektiği kadar birleştirebilmesidir. Birey özgür iradesini
kullanarak yaşadığı toplumun bazı değerlerini benimseyebilir veya öğrendiği bilgiler ve yaşadığı tecrübe
ekseninde farklı bir düşünce de geliştirebilir. Kendisi için daha doğru olduğuna inandığı bir düşünce
doğrultusunda hayatını şekillendirebilir. Bunun gerçekleşebilmesi için insanın bağımsız olarak aklını ve
iradesini kullanabilmesi gerekmektedir. İslam bu bilinci kişiye verir mi aksine bireyselliği tamamen yok mu
eder? Erkek ve kadının durumu aynı yaklaşımla mı ifade edilir? Yoksa kadın erkeğe tabiiyetle mi mükelleftir?
Birey olarak kadının söz konusu dengeleri kurabilme veya tercih yapabilme istidadı göstermesine İslam’ın
katkısı var mıdır? İslam toplumsal bir varlık olan insanı ve özelde kadını toplum içinde nasıl
konumlandırmaktadır? Hz. Peygamber’in toplumunda kadın bireysel ve sosyal yönleriyle nasıl
değerlendirilmiştir? Bu makalede yukarıdaki sorulara cevap aranacaktır.

Kuran’a Göre Birey
İslam dini insanı ve içinde bulunduğu evreni, ölümü ve sonrasını bütüncül bir sistem içerisinde açıklar.
Kur’an ve Peygamber’in rehberliği çerçevesinde ortaya konan bu sistem, İslami ilimlerle şekillendirilir ve bir
hayat anlayışı olarak insanlığa sunulur. İslam’ın insanın zihin dünyasını meşgul eden konular için kendi anlam

* Sinop Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi ybarlak@sinop.edu.tr

39