Page 69 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

Devrim otomobili
Ancak 29 Ekim sabahı otomobillerden Cumhurbaşkanı’na tahsis edileni, Ankara’ya sevkiyatı sırasında
azaltılan benzininin yetersiz gelmesi sonucu törenler sırasında yarıda kalmıştır. Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel’in
“Batı kafasıyla otomobil yaptınız ama, doğu kafasıyla benzin ikmalini unuttunuz.” şeklindeki sözleri de, zaten
karar süreci yeteri kadar sancılı olan Devrim otomobillerinin, basında da artan eleştirilere hedef olmasına neden
olmuş ve proje rafa kaldırılmıştır. Günümüzde, dört adet üretilen Devrim otomobillerinden sadece bir adeti
halen çalışır durumda Eskişehir Tülomsaş fabrikasında sergilenmektedir.
Devrim otomobilleri, Türk otomotiv tarihinde yerli tasarım olarak nitelendirilebilecek ilk Türk
otomobilidir. Ancak, askeri makamlardan çıkan emir dahilinde tasarlanması ve seri üretim imkanlarına ve
maliyete yönelik herhangi bir analiz yapılmadan otomotiv endüstrisinin doğal işleyiş mekanizmalarından
bağımsız bir çalışma olarak sürdürülmesi nedeniyle gerçek anlamda bir yerli otomobil markasının
oluşturulmasına öncülük etme konumunda değerlendirilememektedir. Yine de yerli otomobil imalatının hayal
olarak nitelendirildiği yıllarda tamamen Türk tasarımı ve üretimi bir otomobil imal edilmiş olmasının, özellikle
ithal ikameci politikaların yarattığı fırsatları değerlendirebilen Otosan gibi özel sermayelerin öncelikle otomobil
üretimi, daha sonrasında ise otomobil tasarımı ile ilgili ciddi çalışmaların geliştirilmesine yönelik bir dönüm
noktası olduğu göz ardı edilmemelidir.
Sektör bazında montaj sanayisi dışında Türkiye’de otomobil üretimini ilk gerçekleştiren kuruluş
Otosan’dır. 1963 yılında Vehbi Koç ve otomotiv gurubu başkanı Bernar Nahum dönemin otomobil dergilerinde
otomobil imalatında kullanılan ve az sayıda üretim için uygun olan fiberglas malzemesinden haberdar olurlar.
İsrailli Autocars firmasının da fiberglastan yapılma bir otomobili 1963 İzmir Uluslararası Fuarı’nda Otosan

68