Page 37 - Tarih Çevresi Dergisi
P. 37
tarih çevresi
Sirem arabaları, adını üretildikleri Koniçe köyü sınırları içerisindeki Sirem Ovası’ndan almaktadır. İlk
kez bu ovada imal edilip kullanılmaya başlanmaları nedeniyle bu isimle anılmıştır. Zamanla Koniçe Köyü,
Sirem arabalarıyla özdeşleşmiş ve üretimiyle ün kazanmıştır. 20 Sirem arabaları bu köyde üretilip, ülkenin çeşitli
bölgelerine sevk edilmektedir. Genellikle yiyecek maddeleri ve ordunun ihtiyaç duyduğu silah gibi
malzemelerin taşınmasında kullanılan bu araçların üç veya dört tekerleği bulunmaktadır. 21 Savaş dışı
dönemlerde ise Sirem arabaları, binek hayvanlarının ot nakli için tercih edilen taşıma araçları arasında yer
almaktadır. 22
Savaşlarda top kullanımının başlamasıyla birlikte, ağır topların taşınması için özel araçlara ihtiyaç
duyulmuş ve bu doğrultuda top arabaları geliştirilmiştir. Bu gelişme, yaklaşık olarak 15. yüzyılın sonlarına
tarihlenmektedir. Fatih Sultan Mehmed döneminde topların taşınmasının top arabaları aracılığıyla
gerçekleştirildiği bilinmektedir. Top arabalarının boyutları, taşınacak topların ağırlığı ve büyüklüğüne göre
tasarlanmıştır; hafif toplar için daha küçük yapılar tercih edilirken, ağır toplar için daha büyük ve taşıma
kapasitesi yüksek araçlar üretilmiştir. 23 Ayrıca, top arabalarının düzenli bakım ve onarımları belirli periyotlarda
yapılmıştır.
5. Saltanat Arabaları
Saltanat arabaları, Osmanlı hanedan üyelerinin ulaşımda kullandığı özel araçlar olup, doğrudan hanedana
ve padişaha ait bulunmaktadır. Erken modernite döneminde bu arabalar, payitahtta yer alan Istabl-ı Amire’de
imal edilmekteydi. Üretim süreci, Arabacılar ve Tahtırevan-ı Has Bölüğü’nde görevli uzman personel tarafından
yürütülmekteydi. Moderniteyle birlikte ise saltanat arabalarının yapımı, Avrupa’dan özel siparişlerle temin
edilerek Osmanlı sarayına getirilmeye başlanmıştır.
Saltanat arabalarının tekerlekleri genellikle tahtadan imal edilmekteydi ve bu tekerleklerde yay sistemi
bulunmamaktaydı. Tekerleklerin dönmesini sağlamak üzere demir çemberler kullanılmıştır. Ancak yaylı
süspansiyon sistemlerinin kullanılmaya başlanmasıyla birlikte, tekerleklerin dönme işlevi kısmen bu yaylar
tarafından üstlenilmiştir. Bu dönemde sadece hınto arabalarında yay mevcuttu; çünkü hınto arabaları
padişahların seyahatleri ve seferlere katılımları sırasında tercih edilen araçlardı. Uzun mesafeli yolculuklarda,
atın hızına ayak uydurabilmek ve tekerleklerin daha hızlı dönmesini sağlamak amacıyla yay sistemi
kullanılmıştır. 24 Yayların yüksek maliyeti nedeniyle, bu tür arabalar yalnızca uzun yolculuklarda tercih
edilmiştir.
İlk dönem saltanat arabaları, hanedan kadınları tarafından daha sık tercih edildiğinden, bu araçlar oldukça
20 Evliya Çelebi, a.g.e., s. 220.
21 Serdar Genç, ‘’III. Ahmed Döneminde İran Seferlerinde Nakliyenin Sağlanması ve Nakliye Vasıtaları’’, History Studies,
C. 4, S. 1, Ankara 2012, s. 244.
22 Ziya Kazıcı, Osmanlı Müesseselerinin Yazılı Kaynakları, İSTEM, S. 5, Konya 2005, s. 109.
23 İpşirli, a.g.m., s. 243.
24 Doğan, a.g.t., s. 63.
36
