Page 34 - Tarih Çevresi Dergisi
P. 34
tarih çevresi
Osmanlı İmparatorluğu’nda Araba Kullanımı1
Rabia YURDAKÖK2
1. Giriş
Osmanlı Devleti’nin ilk yıllarında araba kullanımı neredeyse yok denilecek kadar azdır. Ulaşım binek
hayvanları aracılığıyla yürütülmektedir. Arabalarda ise Osmanlı hanedanının kadın üyeleri seyahat
edebilmektedir. Erkek hanedan üyeleri ise olağanüstü bir durum olmadığı sürece binek hayvanlarını tercih
ediyorlar ve araba kullanmıyorlardı. Ancak 19. yüzyıl ile birlikte bu durum değişmişti. Bu yüzyıl ile birlikte
erkek hanedan üyeleri de binek hayvanları yerine araba ile seyahat etmeye başlamıştı. Osmanlı hanedan
üyelerinin kullandığı arabaların türü koçu, hınto, kupa, katipodası, landon, talika ve fayton idi. Bu arabalar
yalnızca seyahat amaçlı kullanılıyordu. Bunların dışında yük ve top arabaları gibi arabalar mevcut olsa da onlar
seyahat amaçlı değil hizmet amaçlı kullanılan araçlar olarak bilinmekteydi.
2. Erken Dönemde Arabanın Yeri
Osmanlı Devleti’nin kuruluş dönemlerinde ulaşım aracı olarak genellikle binek hayvanları
kullanılmaktadır. Bu hayvanlar arasında en yaygın olanlar at, katır ve deve gibi türlerdir. Arabaların ulaşımda
kullanılmaya başlanması ise daha sonraki yüzyıllarda gerçekleşmiştir. İlk dönemlerde kullanılan arabalar,
öküzler ve mandalar tarafından çekilmekteydi. Ancak bu arabalar, kaygan ve engebeli arazilerde sağlıklı bir
şekilde kullanılamamaktaydı.3 Osmanlı döneminde, arabaların zaman zaman sığırlar tarafından da çekildiği
bilinmektedir. Bu tür arabalar genellikle ordu seferlerine çıkıldığında, yiyecek başta olmak üzere çeşitli
ihtiyaçların taşınması amacıyla kullanılmaktaydı.4 Arabalar daha çok kısa mesafeli ulaşımda tercih edilirdi;
uzun yolculuklar söz konusu olduğunda ise binek hayvanları ile seyahat edilirdi.5 16. yüzyıldan itibaren binek
hayvanları, at arabaları şeklinde ulaşımda daha fazla görülmeye başlanmıştır. Bu dönemde özellikle Tekirdağ
ile Rodoscuk arasında araba kullanımının yaygın olduğu dikkat çekmektedir.6
Osmanlı’nın erken dönemlerinde arabalar, kullanım amaçlarına göre üç gruba ayrılmaktadır: iş için
kullanılanlar, törenlerde kullanılanlar ve seyahat amaçlı arabalar. Saraya ait eşyaların nakli ya da ordunun sefere
1 Bu çalışma ‘’Osmanlı Devleti’nde Saltanat Arabaları’’ isimli yüksek lisans tezinden üretilmiştir.
2 Uzman, rabiayurd@gmail.com, 0000-0003-3062-604X.
3 Serdar Genç, Osmanlı Safevi Savaşlarında Sefer Organizasyonu ve Lojistik 1722-1725, Doktora Tezi, Marmara Üni-
versitesi Türkiyat Araştırma Enstitüsü, İstanbul 2012, s. 29.
4 Evliya Çelebi, Evliya Çelebi Seyahatnamesi:Podgoriçe – İştib – Vidin – Peçoy – Budin – Üstürgon [Estergon] - Ci-
ğerdelen – Macaristan – Öziçe – Taşlıca – Dobra – Venedik – Mostar – Kanije, Seyit Ali Kahraman (Haz.), C. 6, S. 2,
İstanbul 2010, s. 64.
5 Mehmet İpşirli, ‘’Araba’’, TDV İslam Ansiklopedisi, C. 3, İstanbul 1991, s. 243.
6 Suraiya Faroqhi, ‘’Camels, Wagons And The Ottoman State İn The Sixteenth And Seventeenth Centuries’’, Internatio-
nal Journal Of Middle East Studies, C. 14, s. 524.
33
