Page 27 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

fizibilite çalışmasında 1.287.500 TL’lik bir fiyat çıktığı belirtilmiştir.26 Bu arada, DPT Müsteşarlığı da bir rapor
hazırlamıştır. Bu rapora göre, kamyon imali daha avantajlı görülürken, otomobilin kısa vadede getirisi olan bir
yatırım olmayacağı ve devletin bir süre sübvanse etmesi gerektiğine dikkat çekilmiştir.27 Devletin üç kurumunun
hazırladığı raporlara bakıldığında, üç farklı görüşün ortaya çıktığı görülmektedir. Bu da bürokrasi kademesinde
birbirinden tamamen farklı düşünen kesimlerin olduğunu ve karar vericilerin işinin zorlaştırıcı bir tablo ortaya
çıktığını göstermektedir.

Tüm bu maliyet hesapları ve farklı görüşlerin neticesinde 29 Ekim 1961’de, yani Cumhuriyet’in 38. yıldönümü
kutlamalarında üretimi tamamlanan Devrim adlı iki otomobil TBMM’de kamuoyuna tanıtıldı. Ancak Cumhurbaşkanı
Cemal Gürsel’in bindiği siyah renkli Devrim bir süre yol alıp durmuş ve o an durumun ne olduğunu soran Gürsel’e
otomobili kullanan projenin mühendislerinden Rıfat Serdaroğlu’nun “Galiba benzin bitti Paşam!” demesi üzerine,
bazı basın-yayın organlarının odaklandığı nokta burası olmuştur.28 Yapılan tüm çalışmalar sonucunda, 4 otomobil, 6
şanzıman ve 10 motor imal edilen projenin maliyeti ise Cemal Gürsel imzalı bir belgede 900. 000 TL olarak açık-
lanmıştır.29 Sonuçta, istenilen prototip(ler) yapılarak proje başarıyla tamamlanmıştır.

Devrim’den sonra TOGG’dan önceki dönem
1961 yılında gerçekleşen Devrim otomobili tecrübesi prototip üretimde kalmış, seri üretime geçilmemiş,
geçilememiştir. Fakat Türkiye’de otomobil üretimine yönelik arayışlar devam etmiştir. Vehbi Koç’un girişimleri
neticesinde 1966 yılında Ford ortaklığıyla Anadol marka otomobilin seri üretimi başlamıştır. Otomobilin piya-
saya çıkış fiyatı 26.800 TL olmuştur.30

Türkiye ilerleyen yıllarda özellikle montaj sanayinde önemli aşamalar kaydetmiştir. Bunun yanı sıra,
dünyanın önemli otomotiv firmaları 1990’lardan sonra Türkiye pazarında peşi sıra yer almaya başlamışlardır.
Bu yönelmede, 1992 yılı itibarıyla Türkiye’de kişi başına düşen otomobil sayısının (27) dünya ortalamasının
(49) altında olması etkili olmuştur. Bu dönemde Türkiye’de otomobillerini üretmeye başlayan firmalar arasında
Toyota, Kia, Nissan yer almıştır. Ayrıca, Subaru ve Citroen’in temsilcilikleri de İhlas Holding tarafından 1993
yılında alınmıştır. Yabancı firmaların pazar payını artırdığı Türkiye’de 1999 yılında iş adamı Fadıl Akgündüz
“yüzde yüz yerli” iddiası ile İmza 700 adlı prototip bir otomobil ürettiklerini açıklamıştır. Ancak 2,7 milyar
dolara mâl olacağı ifade edilen yatırımlar ilerleyen süreçte gerçekleşmemiştir. 2000’li yıllarda başka Türk gi-

26 Emin Bozoğlu Arşivi
27 Devlet Planlama Teşkilatı Arşivi (DPT)
28 Otomobiller Eskişehir’den trene yüklendikten sonra güvenlik nedeniyle benzinleri büyük ölçüde boşaltılmış ve Ankara’da ikmal yapılması
planlanmıştı. Fakat buna tam anlamıyla imkân bulunamamıştır. Ayrıca, test sürüşleri sırasında otomobiller tıkanma sorunu yaşadığı için Serda-
roğlu, benzin ikmalini bir “ihtimal” olarak ifade etmiş lakin buradaki “galiba” ifadesi yeterince dikkate alınmamıştır. Cemal Gürsel’in bindiği
bej renkli olan ikinci otomobil sorunsuz bir şekilde Hipodromdaki törenlere giderken, siyah renkli otomobil de benzin ikmalinin ardından
TBMM’den Hipodroma gitmiştir.
29 Emin Bozoğlu Arşivi
30 “Anadol Halka Teşhir Edildi”, Milliyet, 20 Aralık 1966, s. 1. Anadol’un satışa sunulan fiyatı ile Devrim için ön görülen fiyatın birbirine ya-
kınlığı dikkat çekmektedir. Bu da 1961’deki projenin ayaklarının sağlam temellere oturtulduğunu göstermektedir.

26