Page 26 - Tarih Çevresi Dergisi
P. 26
tarih çevresi
çekinceleri olduğunu ve bu işin de daha önceki uçak fabrikasının akıbetine benzeme riski bulunduğunu belirt-
miştir. Dışişleri Bakanı Selim Sarper de bazı tereddütleri olduğunu, bu üretimde yurtdışına ne kadar döviz çı-
kacağını ve üretilecek otomobiller ile ithal edilenler arasındaki farkın ne olacağını sormuştur. Otomobil üretimi
fikrine en sıcak bakan isim ise Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı Ragıp Üner olmuştur. “Memleketi kurtarmanın
yolunun” motor üretimi olduğunu söyleyen Üner, motor üretiminin rüyalarına giren bir hadise olduğunu dile
getirmiştir. Üner’in motor üretimine ilişkin bu heyecanlı tutumuna karşın, para yönetimini elinde bulunduran
Maliye Bakanı Kemal Kurdaş ise “Motor şöyle dursun, daha basit şeyleri (dahi) yapabilecek durumda değiliz”
demiştir. Otomobil üretimi için tereddütleri bulunan Kurdaş, bilimsel olarak kanıtlanmadıkça otomobil üretimine
sıcak bakamayacağını da sözlerine eklemiştir.21
Devlet kademesinde bu mesele tereddütleriyle birlikte ilerlemeye devam etmiştir. 22 Nisan 1961 tarihinde
Başbakanlık’tan Ulaştırma Bakanlığı’na “acele” ibareli bir yazı giderek “prototip” bir motor ve otomobil imali
istenmiştir.22 15-17 Mayıs 1961 tarihleri arasında da Makine Mühendisleri Odası tarafından I. Otomobil En-
düstrisi Kongresi düzenlenmiştir. Açış konuşmasını yapan Gürsel tarım ihracatı ile ülkenin istenilen kalkınma
hedeflerine ulaşamayacağını söyleyerek, sanayileşmek gerektiğini vurgulamış ve “Türkiye’de otomobil üreti-
lemez” diyenleri “kara düşünceli” olarak nitelendirmiştir.23
Yerli otomobilin üretim aşaması
Teori kısmı enine boyuna tartışılan bir otomobil prototipi imal etme fikri aynı yılın haziran ayı ile fiiliyata
dönüşmüştür. 14 Haziran 1961 tarihinde Başbakanlık’tan Ulaştırma Bakanlığı’na gönderilen yazıda, yerli oto-
mobil prototipi üretimi için 500. 000 TL’lik kaynak ayrıldığı gönderilen bir çek ile belirtilmiştir.24 Yapılan de-
ğerlendirmeler sonucunda, çalışmaların Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları’nın (TCDD) Eskişehir’de
bulunan Cer Atölyesi’nde gerçekleştirilmesine karar verilmiştir. Farklı alanlarda ekipler kurulmuş ve tetkiklerin
ardından fiili çalışmalar başlamıştır.
Diğer taraftan bu dönemde Sanayi Bakanlığı, TCDD ve DPT konu hakkında bir rapor hazırlamıştır. Sa-
nayi Bakanlığı raporuna göre, mevcut vergilerde bir düzenleme yapılmadığı takdirde, yerli otomobilin maliye-
tinin en fazla 30. 000 TL olacağı, vergilerde değişiklik olduğu takdirde ise fiyatın daha aşağı düşeceği ifade
edilmiştir.25 Öte yandan, Sanayi Bakanlığı’na göre, sıfırdan bir otomobil üretmektense mevcut montaj sanayinin
önündeki engelleri kaldırmanın daha isabetli olacağı ifade edilmiştir. Projeyi üstlenen TCDD tarafından hazır-
lanan raporda ise mevcut şartlarda birtakım zorluklara sahip projenin başarı ile sonuçlanacağına inanıldığı be-
lirtilmiştir. Diğer yandan, projenin maliyeti hakkında net bir fiyat vermenin çok mümkün olmadığı fakat yapılan
21 Koçak, age, s. 949-962.
22 Emin Bozoğlu Arşivi
23 “Gürsel, Sanayileşme Zaruretindeyiz, Dedi”, Vatan, 16 Mayıs 1961, s. 1,5; “Sanayileşmek Zorundayız”, İktisadi Mücadele, 16 Mayıs 1961,
s. 1.
24 Emin Bozoğlu Arşivi
25 “Yerli Otomobil: Maliyet Fiyatı 30 Bin Lira”, Hürriyet, 6 Ağustos 1961, s. 5.
25
