Page 17 - Tarih Çevresi Dergisi
P. 17
tarih çevresi
Zat’ülhareke (Otomobil) tarihi: Osmanlıya ilk defa nasıl geldi
ve Sultan Abdülhamid neden yasakladı?
Mazlum ÇELİK
Sultan Abdülhamid, tahttan indirilmiş; ama ülkede siyasi kaos bitmemişti. Aksine, İttihat ve Terakki ile
muhalifleri arasında kıyasıya bir iktidar mücadelesi başlamıştı.
Sultan Abdülhamid’in iktidardan indirilmesi sürecini bizzat sevk ve idare eden Mahmut Şevket Paşa,
Harbiye Nazırlığına gelmişti.
O günlerde İstanbul’da bir elin parmaklarını geçmeyecek kadar Zatü’lhareke Araba bulunuyordu.
Bunlardan biri de Harbiye Nazırı Mahmut Şevket Paşa’ya aitti. Mahmut Şevket Paşa; yürüyüşü, giyinişi,
konuşması ve hareketleriyle düşmanları tarafından dahi imrenilerek bakılan bir Osmanlı paşasıydı.
Paşanın, arabasıyla halkın içinden geçerek Harbiye Nazırlığına gitmesi halkın günlük rutinindeki en
önemli vakalardan biriydi. Oldukça gürültülü Zatü’l-hareke atları ürkütüp insanları korkutuyordu; ama bir
yandan da bu tuhaf araç ve içindeki paşanın duruşu halka hayranlık veren bir çekim oluşturuyordu. Sermet
Muhtar Alus, 1940 yılı Akşam Gazetesi nüshasında o günleri şöyle anlatıyordu;
“Sultan Hamid’in tahttan indirilişinden sonra İstanbul’un en dillere destan otomobili Harbiye Nazırı
Mahmut Şevket Paşayı şehrin dört bucağına taşıyanı idi. O geçerken halk itişe kakışa yana yöreye, yaya
kaldırımlarına kaçışırken bir yandan da hayranlıklarını gizleyemezlerdi:
— Boru değil, icabında saatte yetmiş kilometreyi haklıyormuş; Beyazıt Meydanında makinesini istop
etse ancak Divanyolu’nda durabilirmiş!”
Mahmut Şevket Paşa’nın günden güne düşmanları artıyordu ve onu ortadan kaldırmak için harekete
geçmeye karar verdiler. Topal Tevfik, Ziya, Nazmi, Şevki, Mehmet Ali, Abdullah Safa ve Abdurrahman isimli
tetikçiler onu öldürmek için görevlendirilmişti. Yapılan planlarda Mahmut Şevket Paşa’nın en korumasız olduğu
anın aracı ile evinden Harbiye Nazırlığına gittiği süre olduğuna karar verdiler.
Mahmut Şevket Paşa, her zaman olduğu gibi Başyaver Eşref, Yaver İbrahim, Şoför İsmail Hakkı ve
Uşağı Kazım Bey ile beraber arabasına binerek Harbiye Nazırlığına gitmek için yola çıktı. Büyük gürültüler
çıkaran araç seyre koyuldu. Suikastçılar, Beyazıt meydanına çıkan Divanyolu’nda araç içinde beklemeye
başladılar. Arabaları bozulmuş gibi bekliyorlardı ve o gün şansları da yaver gitti; çünkü Mahmut Şevket Paşa’yı
taşıyan araç, tramvay yolunun olduğu bölgeye geldiği sırada bir cenazenin geçmesi sebebiyle şoför otomobili
durdurmak zorunda kaldı.
16
