Page 16 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

Dönem itibariyle ulaşımda yeni bir unsur olarak ortaya çıkan otomobil konusunda da Osmanlı yönetimi,
bu gelişmeye dikkat etmiş hatta padişahın isteği ile otomobil getirtme girişimine geçilmiştir. Sonraki yıllarda
özellikle Birinci Dünya Harbi sırasında bu teknoloji harikası yeni ulaşım aracının özellikle askerî ihtiyaçların
karşılanmasında ve kuvvetlerin istenilen yere intikalinde son derece faydalı olduğu anlaşılınca ülkeye getirilmesi
için bir takım girişimlerde bulunulmuştur. Ancak ülkenin yollarının böyle bir araca henüz müsait olmadığı,
yine bu aracın kullanılmasında gerekli olan uzmanlığın veyahut mevzuatın tam olarak belirlenememesinden
dolayı otomobil ithalatı işine hemen geçilmemiştir.

Birinci Dünya Savaşı’ndan hemen sonra Türkiye’de otomobil ticaretine başlanmış olduğu
görülmektedir. Alman binek ve yük otomobillerinden sağlanan faydalardan sonra Mondros Mütarekesi’nin
akabinde Amerikan, Fransız ve İtalyan markalara da teveccüh gösterilmiştir.

İncelemiş olduğumuz Türk Ticaret Salnamesinin birinci sene nüshasında yer verilen bilgilere göre 1925
yılına kadar Türkiye’ye en çok Amerikan yapımı Ford marka otomobiller ithal edilmiştir. Amerika’dan sonra
İtalya ve Fransa’dan otomobil ithalatı yapılmıştır. Bu salnameden anlaşıldığına göre Cumhuriyet’in bu ilk
yıllarında acenteler prensibiyle çalışan ve çoğunluğunu gayrimüslim vatandaşların oluşturduğu ithalatçı firmalar,
otomobil ithalatı ile birlikte yedek parça ve diğer otomobil aksamı ticareti yapmışlardır. Yerli müteşebbislerin
ise daha çok nakliye işleriyle ve otomobille ilgili resmî işlerin takibiyle iştigal etmiş oldukları tespit edilmiştir.

Kaynakça
AKTAR, Ayhan, Kapitalizm, Az Gelişmişlik ve Türkiye’de Küçük Sanayi, Afa Yay., İstanbul 1990.
Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü Sanayi Sayımı 1927, Devlet İstatistik Enstitüsü Matbaası, Ankara 1969.
Başvekâlet İstatistik Umum Müdürlüğü Sanayi İstatistikleri -Teşvik-i Sanayi Kanunu’ndan İstifade Eden

Müesseselerin 1932 ve 1933 Seneleri Faaliyeti-, Devlet Matbaası, İstanbul 1934.
CHANG, Ha-Joon, Sanayileşmenin Gizli Tarihi, (Çev. Emin Akçaoğlu), Epos Yay., Ankara 2009.
ENGİN, Vahdettin, “İstanbul’da Şehiriçi Kara Ulaşımı: At Arabalarından Otomobile”, Osmanlı’da Ulaşım-

Kara-Deniz-Demiryolu-, (Ed. Vahdettin Engin, Ahmet Uçar, Osman Doğan), Çamlıca Yay., İstanbul
2012, ss. 87-103.
FREUND, Peter, MARTİN, George, Otomobilin Ekolojisi, Ayrıntı Yay., İstanbul 1996.
FREYER, Hans, Sanayi Çağı, Haz. M. Rami Ayas, (Çev. Bedia Akarsu, Hüseyin Batuhan), Doğu Batı Yay.,
Ankara 2014.
https://islamansiklopedisi.org.tr/govsa-ibrahim-alaeddin (27.06.2021).
HUTCHİNSON, Frances Kinsley, Otomobille İlk Gezi Balkanlar 1908, (Çev. Gül Çağalı Güven), Show Kitap,
İstanbul 1999.
KARACA, Mehmet, Otomobilin Toplum Hayatına Sosyo-Kültürel Etkileri: Elâzığ Örneği, (Basılmamış Yüksek
Lisans Tezi) Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Elâzığ 2000.
KAZCYNSKİ, Ted, Sanayi Toplumu ve Geleceği, Kaos Yay., İstanbul 1996.

15