Page 55 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

Dünyada Otomotiv Sanayisinin Tarihsel Gelişim Süreci*

Can ARER

Otomobilin ve Otomotiv Sektörünün Ortaya Çıkışı

Aydınlanma hareketi ve bilimsel metodun gelişimi ile birlikte 18. ve 19. yüzyıllar, yeni siyasi, düşünsel
ve iktisadi oluşumlara sahne olmuştur. Düşünce yapısında gerçekleşen bu değişimler teknik gelişmeye de hızla
yansımış, sanayi devriminin doğuşuna öncülük etmiştir. Buhar makinelerinin icadı ve üretimde kullanılmaya
başlaması toprağa bağımlı köy düzenini, sanayi ve ticarete yönelmiş yerleşik şehirli yaşama dönüştürmeye
başlamıştır. Toplumsal alanda yaşanan bu değişim insanların yaşam tarzlarını ve ihtiyaçlarını kökten etkilemiştir.
Sosyal yapıdaki bu değişimin sonucu olarak ortaya çıkan nesnelerden birey yaşantısına en etkilisi, belki de bir
sonuçla beraber sonrasında toplum yapısını değiştiren bir sebep olarak da görülebilecek bir tasarım olan
otomobildi.

1769’da James Watt tarafından buhar gücünün verimli mekanik enerjiye dönüştürülebilmesi, “öz itki”
prensibiyle çalışan arabaların da ortaya çıkışını sağlamıştır. Fransız Nicholas Joseph Cugnot’un 1770 ve 1771’de
ürettiği buhar gücüyle çalışan otomobiller öz itki prensibiyle çalışan ilk modeller sayılabilir. Ancak buhar
makinelerinin çok verimli olmaması, at arabalarının buharlı otomobillerden daha hızlı yol alması, buharlı
otomobillerin yaygınlaşmasına engel oldu. 1830 yılında İngiliz George Stephenson’un ilk buharlı lokomotifi
Liverpool-Manchester arasında devreye sokmasıyla buhar gücü gittikçe yaygınlaşan demiryolu ağlarında etkili
kullanılmaya başlandı. Otomobil için ise kısmen elektrik motorları üzerine, çoğunlukla ise gaz, hidrojen gibi
yanıcı maddelerin kimyasal tepkimesini mekanik itki gücüne dönüştürmeye yönelik içten yanmalı motor
teknolojileri üzerine çalışmalar hız kazandı.

1806’da İsviçreli mühendis François Isaac de Rivaz’ın oksijen ve hidrojen yakıtı karışımla içten yanmalı
motor denemesi, 1823’te Samuel Brown’un endüstriyel uygulama alanı bulan ilk içten yanmalı motoruna patent
alması, 1824’te ise Fransız fizikçi Sadi Carnot’un termodinamik yasalarını ortaya koyması, içten yanmalı motor
teknolojisinin hızla gelişmesini ve yaygın kabul görmesini sağlamıştır. 1860 yılında Belçikalı Etienne Lenoir,
gazla çalışan otomobili ‘hippomobile’i üretmiştir. 1876 yılında ise, Gottlieb Daimler ve Wilhelm Maybach ile
birlikte çalışan Alman Nikolaus Otto, dört zamanlı çevrimi (Otto çevrimi) gerçekleştirerek modern içten yanmalı
otomobil motorlarının temel prensibini oluşturmuştur.

1879 yılında Karl Benz’in Otto’dan bağımsız olarak iki zamanlı motor üzerine gerçekleştirdiği
çalışmalarından sonra 1886’da Mannheim’da üretip satışa sunduğu Otto çevrimi prensibiyle çalışan otomobil,

* Bu makale yazarın "Türk Otomotiv Sektöründe Uluslararası Rekabet Gücünün Artırılmasında Tasarımın Önemi" isimli Yüksek.
Lisans tezinden alıntılanmış bir çalışmadır. İstanbul Teknik Üniversitesi Endüstri Ürünleri Tasarımı Anabilim Dalı - 2010

54