Page 10 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

bilinmektedir. Engin’in aktarmış olduğu bilgilere göre İbrahim Alâeddin Gövsa23, İstanbul’da ilk otomobili

1909 yılında görmüş ve bununla ilgili olarak da “Otomobil Geçerken” başlığını taşıyan bir manzume yazmıştır.

Bu manzumenin bir beytinde ise yazar otomobille ilgili olarak şu vurguyu yapmıştır:

“Geçende caddede olmuştu aniden peyda

Bizim lisanda henüz ismi olmayan araba…”24.

Meşrutiyet sonrasında gösterilen esneklikle birlikte bazı müteşebbisler harekete geçmiş ve bunlar

hükümete başvurarak İstanbul’da otomobil ile nakliye yapma imtiyazı almak istemişlerdir. Ancak

müteşebbislerin bu talepleri, o dönem için uygun bulunmamıştır. Engin’e göre bunun bazı sebepleri vardır. Bu

sebeplerden başlıcaları şunlardır: Otomobillerin düzenli bir şekilde işlemelerine yönelik kurallar henüz

oluşturulmamıştır. Otomobillerden ne tür vergiler alınacağı açıklığa kavuşturulmamıştır.

Halkın güvenliğinin nasıl sağlanacağı belirlenmemiştir.

Otomobil imtiyazı alanların ileride tramvay ve demiryolu yapımlarını engelleme ihtimalleri vardır25.

İkinci Meşrutiyet sonrasında ise İstanbul’da otomobil sayısı artış göstermiştir. Özellikle devlet

kurumlarının hizmetinde kullanılmak üzere otomobil getirtilmiştir. Bununla birlikte varlıklı kişilerin de otomobil

kullanmaya başlaması sayıyı arttırmıştır. 1908-1914 yılları arasında İstanbul’da çoğu resmî 100-150 otomobilin

bulunduğu tahmin edilmektedir26. Bu arabalar, Almanya, Fransa, İngiltere ve İtalya’dan getirtilmiştir. İlginç

bir bilgi de henüz şoför kavramı bilinmediğinden sürücülere “Otomobil Çarkçısı” denildiğidir27.

Ticaret Salnamesine göre Türkiye’de otomobil ticareti, Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra başlamıştır.

Savaş sırasında ise ülkeye pek az sayıda otomobil ithal edilmiştir. Özellikle askerî ihtiyaçların giderilmesi için

Alman binek ve yük otomobillerinin Türkiye’ye ithal edilmesiyle birlikte ileride otomobillerin ülkeye faydalar

sağlayacağı kanaati oluşmuştur28.

Mondros Mütarekesi’nden sonra da Amerikan, Fransız ve İtalyan otomobil fabrikaları, Alman

fabrikalarının yerini almıştır. Ticaret Salnamesine göre 1925 yılına kadar Türkiye’ye en çok Amerikan yapımı

Ford marka otomobiller ithal edilmiştir. Amerika’dan sonra İtalya ve Fransa’dan otomobil ithalatı yapılmıştır29.

Avrupa’daki teknik gelişmelere ve özellikle de Sanayi İnkılabının getirmiş olduğu yeni dünya şartlarına

23 İbrahim Alâeddin Gövsa, Türk yazar, şair, eğitimci, mizahçı ve siyasetçi. Biyografi ve ansiklopedi çalışmalarıyla ta-
nınmaktadır. Edebî faaliyetlerinin yanı sıra Türkiye’de psikoloji ve pedagoji çalışmalarının henüz çok yeni olduğu bir dö-
nemde yazıları, kitapları ve diğer çalışmalarıyla da kendini kabul ettiren İbrahim Alâeddin’in asıl kalıcı hizmetler yaptığı
saha biyografi ve ansiklopedi alanlarıdır. 1916’da İsviçre’den döndükten sonra bilhassa Tedrisat gazetesinde pedagoji ve
çocuk edebiyatı üzerine yazdığı yazılarla geniş bir okuyucu kitlesi üzerinde etkili olmuştur. Bir süre İkdam gazetesinde
Fransızcadan tercümeler yapmış, Zümrüdüanka, Resimli Gazete ve Akbaba dergilerinde Kıvılcım imzasıyla telif, tercüme
ve mizahî yazılar yayımlamıştır. Türk çocuk edebiyatının da öncülerinden sayılmaktadır
(https://islamansiklopedisi.org.tr/govsa-ibrahim-alaeddin (27.06.2021).
24 Engin, “İstanbul’da Şehiriçi Kara Ulaşımı…”, s. 96.
25 Engin, “İstanbul’da Şehiriçi Kara Ulaşımı…”, s. 96.
26 Engin, “İstanbul’da Şehiriçi Kara Ulaşımı…”, s. 96.
27 Aynı yer.
28 Türk Ticaret Salnamesi, s. 191.
29 Türk Ticaret Salnamesi, s. 191.

9