Page 5 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

Aslî müesseselerin (Müessesât-ı Asliye) %53’ü, genelinin ise %55’i İstanbul ve çevresinde kurulmuş
olup çalışan sayısı ve üretim değeri itibariyle de İstanbul ve çevresi Türkiye’nin birinci sanayi merkezi olmuştur.
İstanbul’dan sonra ikinci derecede İzmir yerini almış ve burada 59, diğer şehirlerde ipek sanayiine ait 46’sı
Bursa’da olmak üzere toplamda 63 kuruluş vücuda getirilmiştir. Sadece dokuma sanayiinde 73 kuruluşun 54’ü
%74 oranla İstanbul ve İzmir şehirleri haricinde ve kimya sanayiinin %54.5’i İzmir’de yerini almıştır. Bundan
anlaşılacağı üzere tüketicinin, işçinin ve nakliye vasıtalarının çoğu sanayisi büyük şehirlere çekilmiştir. Aşağıda
bu sanayi dallarına ait aslî kuruluşların yüzdelik oranlarını gösteren cetvel sunulmuştur3.

Aslî Aslî Aslî ve kincil Aslî Aslî ve kincil
Kurulu lar n Kurulu lar n Kurulu lar n Adedi Kurulu Kurulu Oran
Sanayii Dal Adedi
Oran 27.7
G da Sanayii 75 78 28.6 7.5
21 6.6 4.6
Maden Sanayii 17 13 4.9 9.5
24 9
Deri Sanayii 13 27.7
78 27.5
Odun ve 24 19.6
Kereste 55 19.4
Sanayii 4.3
12 4.1 99.9
Dokuma 73 282 99.9
Sanayii

K rtasiye 51
Sanayii

Kimya Sanayii 11

Toplam 264

!

Tablo 1.

Müesseselerin çeşitli sanayi sınıflarında çalışan insan sayısına göre sınıflandırılmasıyla ilgili bilgilere de 1927

Sanayi Sayımından ulaşmak mümkündür. Cumhuriyet’in ilk yıllarına ait güvenilir bilgilere bu sayımdan

ulaşılmaktadır4. Aşağıdaki tablodan dönem itibariyle mevcut sanayi kuruluşları hakkında bir fikir edinilebilir.

3 Türk Ticaret Salnamesi, s. 94.
4 Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından hazırlanmış olan 1927 Sanayi Sayımı, mevcudunun kalmaması ve eldeki tek nüs-
hanın da Arap Harfleri ile basılı olmasından dolayı gerektiği şekilde istifade edilemediği düşüncesiyle yeni harflerle
kitapçık haline getirilmiştir. Kitapçığın önsözünde; “1927 Sanayi Sayımının bir özelliği de sayımda kullanılan tarif ve
metodolojinin bugünkü Birleşmiş Milletler tavsiyelerine çok yakın oluşu ve dünya istatistikçileri arasında isim yapmış
olan Belçikalı Uzman Camille Jacquart’ın, bu sayımı İstatistik Genel Müdürü olarak bizzat yönetmiş olmasıdır” vurgusu
yapılmıştır. Konumuz gereği burada fazla ayrıntıya girilmemiştir. Ancak bu konuda çalışma yapanlar için bu kitapçık son
derece önemli bir kaynağı temsil etmektedir (Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü Sanayi Sayımı 1927, Devlet İstatistik
Enstitüsü Matbaası, Ankara 1969, s. 10).

4