Page 4 - Tarih Çevresi Dergisi

tarih çevresi

Otomobilin Tarihsel Gelişimi ve Cumhuriyet’in
İlk Yıllarında Türkiye’deki Durumu*

Prof. Dr. Zeynel ÖZLÜ**
Dr. Öğrt. Üyesi Mustafa Murat ÇAY***

Türkiye Sanayisi ile ilgili kaynaklar arasında ticaret salnameleri önemli bir yer tutmaktadır. Bu
salnamelerde ait olduğu dönemin sanayi ve ticaret dallarına ilişkin somut verilere ulaşmak mümkün olmaktadır.
Bu bağlamda bu araştırmada 1340-1341 (1924-1925) tarihli Türk Ticaret Salnamesinde yer alan ve henüz
Türkiye’de yeni yeni yaygınlaşmaya başlayan otomobil sektörüyle ilgili bilgiler tespit edilerek otomobil
sektörünün ilgili yıllardaki durumu mercek altına alınmıştır. İlgili dönemde otomobilin henüz Türkiye’de
üretiminin olmaması dolayısıyla bu ulaşım aracının bazı firma ve acenteler tarafından ithalatının sağlanmış
olduğu görülmektedir. Burada dikkati çeken en önemli nokta ise bu firma ve acentelerin büyük çoğunluğunun
-neredeyse tamamının- gayrimüslim vatandaşlara ait olmasıdır.

1924 Yılında Türkiye’de Sanayii’nin Genel Durumu
Türk Ticaret Salnamesinin Birinci Sene 340-341 (1924-1925) tarihli nüshasında yer alan bilgilere göre
Türkiye’de mevcut sanayi, gıda, maden, deri, odun ve kereste, dokuma, kırtasiye ve kimya olmak üzere yedi
kısma ayrılmıştır1. Kaldırılan Ticaret ve Ziraat Nezareti’nin 1331 (1925) yılı istatistiki verilerine göre bu sanayi
dallarının genele oranı şu şekildedir: Gıda %27.7, maden %7.5, deri %4.6, odun ve kereste %8.5, dokuma
%27.7, kırtasiye %19.6 ve kimya %4.32.
Türkiye’nin klasik sanayisi (sanayi-i ibtidai), buğday, irmik, sebze, tütün gibi ziraat ürünlerine
dayanmaktadır. Daha sonraları ise pamuk, yün, koza gibi kaynakları dolayısıyla gıda sanayiinden sonra mevcut
sayıya nazaran %2 itibariyle ikinci derecede dokuma sanayi gelmiş olsa da üretim değeri ve ülkenin kullanımına
olan tesiri bakımından olması gereken seviyenin uzağında kalmıştır.
Önem bakımından üçüncü seviyede ise kırtasiye sanayii yerini almıştır. Bu da dönem itibariyle sayıları
42’ye ulaşmış olan matbaalardan kaynaklanmıştır. Dördüncü ve son seviyede ise deri sanayi olmuştur. Bu
alanda küçük sanayi dikkate alınmamıştır.
*TARİH ARAŞTIRMALARI -V- Bölüm Adı: Otomobilin Tarihsel Gelişimi ve Cumhuriyet'in İlk Yıllarında Türkiye'deki
Durumu Yazar(lar): ÖZLÜ ZEYNEL, ÇAY MUSTAFA MURAT Yayın Yeri: İksad Yayınevi ISBN: 978-625-367-264-5,
TÜRKİYE, Ankara, 2023
** Gaziantep Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü, Yakınçağ Tarihi Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Gaziantep/
zeynelozlu@hotmail.com. zozlu@gantep.edu.tr.
**Gaziantep Üniversitesi Nizip Eğitim Fakültesi Öğretim Üyesi/ mmuratcay1903@yandex.com. mmuratcay@gantep.edu.tr
1 Türk Ticaret Salnamesi, Birinci Sene 340-341 Nüshası, İktisadî Tedkikat, Neşriyat ve Muamelat Türk Anonim Şirketi,
(Basım Yeri Yok) Matbaa-i Ebu’z-Ziya 340-341, s. 94.
2 Aynı yer.

3